Gníomhaíocht an Aontais chun aghaidh a thabhairt ar an ngéarchéim fuinnimh

Tá ardú ag teacht ar phraghsanna breoslaí iontaise agus ar chostais iompórtála mar gheall ar an gcoinbhleacht leanúnach sa Mheánoirthear. Tá an tAontas fós ag brath go mór ar bhreoslaí iontaise iompórtáilte, mar sin nuair a tharlaíonn suaitheadh praghsanna thar lear tagann ardú láithreach ar chostais sa bhaile. 

I bhfianaise luaineacht na margaí domhanda, tá an tAontas ullmhaithe go maith ach tá dlús á chur aige leis an ngníomhaíocht a dhéantar sa ghearrthéarma agus san fhadtéarma araon.

In 2025 ghlac an Coimisiún an plean gníomhaíochta um fhuinneamh inacmhainne, ina bhfuil bearta nithiúla gearrthéarmacha agus struchtúracha chun billí leictreachais a laghdú agus an neamhchosaint ar shuaitheadh praghsanna a laghdú.

Mar chuid riachtanach den phlean gníomhaíochta sin, leagtar amach i bpacáiste fuinnimh na saoránach gníomhaíochtaí nithiúla chun billí a laghdú, tomhaltóirí a chosaint agus dul i ngleic leis an mbochtaineacht fuinnimh tríd an méid seo a leanas a dhéanamh:

• é a dhéanamh níos éasca aistriú chuig soláthróir fuinnimh níos saoire. D’fhéadfadh tomhaltóirí €150 ar an meán a shábháil in aghaidh na bliana

• cánacha agus tobhaigh ar bhillí leictreachais a laghdú. D’fhéadfadh sin €200 ar an meán in aghaidh na bliana a shábháil ar theaghlaigh

• eolas níos trédhearcaí a sholáthar maidir le billí agus conarthaí fuinnimh. Cuidíonn sin le tomhaltóirí cinntí feasacha a dhéanamh

Moltar do thíortha an Aontais cabhrú le tomhaltóirí leochaileacha, trí thacaíocht ioncaim spriocdhírithe, trí dhearbháin fuinnimh, agus trí chánacha fuinnimh a ísliú.

Tá rialacha nua maidir leis an margadh leictreachais agus gáis tugtha isteach ag an Aontas chun cosaint níos láidre a thabhairt do theaghlaigh ar arduithe tobanna ar phraghsanna. Ina measc sin tá: 

• raon roghanna níos leithne idir conarthaí leictreachais ar phraghas seasta agus conarthaí leictreachais ar phraghas dinimiciúil, agus intuarthacht níos mó ar fáil leis na praghsanna seasta 
• eolas níos soiléire agus coimircí níos láidre agus soláthróir fuinnimh á roghnú nó á athrú 
• cosaint níos láidre do chustaiméirí leochaileacha ar dhícheangal a soláthair leictreachais nó gáis 
• i gcás éigeandála, an rogha a bheith ag tíortha an Aontais praghsanna leictreachais a shocrú go sealadach faoi bhun an chostais le haghaidh méid teoranta tomhaltais 

Tá slándáil an tsoláthair fuinnimh san Aontas cobhsaí go fóill. Tá ár soláthar ola – díosail agus scaird-bhreoslaí ina measc – agus gáis éagsúlaithe ar fud na margaí domhanda. D’éirigh leis an Aontas deireadh a chur leis an róspleáchas ar sholáthróir aonair gáis agus meascán de sholáthairtí píblíne agus GNL a fháil ó gach cearn den domhan.

Bíonn tionchar mór ag spleáchas na hEorpa ar bhreoslaí iontaise iompórtáilte ar chostais arda fuinnimh. Dá ndéanfaí méid agus raon na bhfoinsí fuinnimh in-athnuaite a leathnú, chuideofaí le costais an tsoláthair fuinnimh agus praghsanna fuinnimh don tionsclaíocht agus do shaoránaigh a laghdú. 

Ballstáit a bhfuil sciar ard foinsí in-athnuaite fuinnimh agus fuinnimh núicléach acu, is iondúil go mbíonn praghsanna leictreachais faoi bhun mheán an Aontais acu. 

Ó bhí 2021 ann, tá dul chun cinn suntasach déanta ag an Aontas i dtaca lena acmhainneacht in-athnuaite a leathnú, agus tháinig ardú ar sciar na bhfoinsí in-athnuaite fuinnimh sa mheascán leictreachais ó 36% go 48% faoi 2025. In éineacht le fuinneamh núicléach, déantar níos mó ná 70% dár leictreachas a tháirgeadh anois ó fhoinsí fuinnimh ísealcharbóin.

Tá margaí fuinnimh á rialáil go gníomhach ag an Aontas chun cosc a chur ar phraghsáil éagórach, ar dhrochúsáid mhargaidh, agus ar chleachtais a d’fhéadfadh a bheith ina gcúis le táille ró-ard a ghearradh ar thomhaltóirí. 

Is príomhbheartas de chuid an Aontais é an Rialachán maidir le Sláine agus Trédhearcacht an Mhargaidh Fuinnimh (REMIT) lena gcosnaítear saoránaigh agus gnólachtaí an Aontais ar dhrochúsáid sa mhargadh fuinnimh. Leis sin, cuirtear cosc ar chúbláil mhargaidh trí thuairisciú idirbheart a shainordú, trí chreataí monatóireachta praghsanna a shocrú, agus trí chur ar chumas rialtóirí imscrúdú a dhéanamh ar sháruithe, mar shampla trádáil cos istigh, agus smachtbhannaí a fhorchur ina leith.

Sa teachtaireacht i dtaca le AccelerateEU, dheimhnigh an Coimisiún gur féidir leis na Ballstáit bearta a dhéanamh freisin i ndáil le cánachas ar bhrabúis amhantair chun cothroime shóisialta a chinntiú; urramóidh an Coimisiún cinntí na mBallstát agus déanfaidh sé measúnú ar na bearta náisiúnta sin agus ar an tionchar a bheidh acu ar an margadh aonair. 

Má chuireann aerlíne eitilt atá curtha in áirithe agat cheana ar ceal nó má athraíonn sí í, tá tú faoi chosaint ag rialacha an Aontais.

• Má chuirtear d’eitilt ón Aontas Eorpach nó chuig an Aontas Eorpach ar ceal, tá tú i dteideal atháirithint a dhéanamh nó aisíocaíocht a fháil. 
  Má dhéantar an cealú níos lú ná 14 lá roimh an eitilt, tá tú i dteideal cúitimh freisin. 
  Tuilleadh eolais faoi chearta paisinéirí
• I gcás saoirí láneagraithe, féadfaidh cuideachtaí taistil suas le 8% a chur le praghas do shaoire tar éis don turas láneagraithe a bheith íoctha sa chás go bhfuil údar leis an méadú agus go gcuirtear ar an eolas thú 20 lá roimh an imeacht ar a dhéanaí agus sa chás sin amháin. Más mó ná 8% an méadú praghais, tá sé de cheart agat é a chur ar ceal.
  Tuilleadh eolais faoi shaoirí láneagraithe

Níl aerlínte díolmhaithe ó chúiteamh ach amháin má chruthaíonn siad gur imthosca urghnácha, cuir i gcás ganntanas breosla áitiúil, ba chúis leis an gcealú. Ní mheasann an Coimisiún gur imthoisc urghnách iad praghsanna arda breosla.

Chun praghsáil thrédhearcach ar tháillí aeir a chinntiú, ceanglaítear leis an Rialachán maidir le hAersheirbhísí ar aerlínte praghsanna deiridh ticéad a thaispeáint roimh ré. Dá bhrí sin, ní cheadaítear táillí breise a ghearradh go cúlghabhálach, cuir i gcás formhuirir bhreosla. 

I gcás saoirí láneagraithe, ní fhéadfar méaduithe ar phraghsanna a cheadú leis an Treoir maidir le Taisteal Láneagraithe ach amháin má shonraítear iad sa chonradh agus faoi imthosca sonracha.