Działania UE w odpowiedzi na kryzys energetyczny

Trwający konflikt na Bliskim Wschodzie powoduje wzrost cen paliw kopalnych i kosztów importu. UE nadal w dużym stopniu korzysta z importowanych paliw kopalnych, w związku z czym wstrząsy cenowe poza jej terytorium natychmiast przekładają się na wyższe koszty w państwach członkowskich. W obliczu zmienności na rynkach światowych UE jest dobrze przygotowana, ale intensyfikuje działania zarówno w perspektywie krótko-, jak i długoterminowej.

W 2025 r. Komisja przyjęła Plan działania na rzecz przystępnej cenowo energii, zawierający konkretne środki krótkoterminowe i strukturalne mające na celu obniżenie rachunków za energię elektryczną, zmniejszenie narażenia na skoki cen i ochronę konsumentów. Zasadniczym elementem tego planu działania jest pakiet energetyczny dla obywateli, w którym określono konkretne działania mające na celu obniżenie rachunków, ochronę konsumentów i rozwiązanie problemu ubóstwa energetycznego. W tym celu przewiduje się pomoc w zakresie:

• zmiany dostawcy energii na tańszego dzięki czemu konsumenci będą mogli zaoszczędzić średnio 150 euro rocznie

• obniżenia podatków i opłat naliczanych na rachunkach za energię elektryczną, co może przynieść gospodarstwom domowym oszczędności rzędu 200 euro rocznie

• zapewniania bardziej przejrzystych informacji na rachunkach za energię i w umowach, co ułatwi konsumentom podejmowanie świadomych decyzji.

Zachęca się państwa UE do pomocy konsumentom znajdującym się w trudnej sytuacji poprzez ukierunkowane wsparcie dochodu, bony energetyczne i obniżenie podatków od energii elektrycznej. Państwa członkowskie powinny również wykorzystywać istniejące przepisy, aby chronić odbiorców znajdujących się w trudnej sytuacji przed odłączeniem im dostępu do energii elektrycznej. 

Planowane działania UE koncentrują się na:

• ścisłej koordynacji działań przez państwa członkowskie, na przykład w zakresie napełniania magazynów gazu, aby zapobiec jednoczesnemu wchodzeniu na rynek wielu krajów, a także w zakresie skoordynowanego uwalniania zapasów

• środkach umożliwiających państwom członkowskim lepszą ochronę gospodarstw domowych i sektorów znajdujących się w trudnej sytuacji przed wysokimi cenami energii oraz na nowych tymczasowych ramach pomocy państwa

• środkach mających na celu zmniejszenie zapotrzebowania przy pełnym poszanowaniu swobody wyboru konsumentów, takich jak renowacja budynków lub modernizacja urządzeń w ramach działalności przemysłowej.

Nie ma bezpośredniego zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw dla UE. Źródła pozyskiwania ropy naftowej, w tym oleju napędowego i paliwa lotniczego, oraz gazu na rynkach światowych są zdywersyfikowane. UE udało się odejść od nadmiernej zależności od jednego dostawcy gazu i zapewnić odpowiedni miks dostaw rurociągami i dostaw LNG z całego świata.

Wysokie koszty energii w Europie w dużej mierze są spowodowane zależnością od importowanych paliw kopalnych. Zwiększenie zdolności i rozszerzenie gamy odnawialnych źródeł energii przyczyniłoby się do obniżenia kosztów dostaw i cen energii dla przemysłu i obywateli. W państwach członkowskich, w których udział odnawialnych źródeł energii i energii jądrowej jest wysoki, ceny energii elektrycznej są na ogół niższe od średniej UE. Od 2021 r. UE znacznie zwiększyła swoje zdolności w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, a do 2025 r. udział odnawialnych źródeł energii w koszyku energii elektrycznej wzrósł z 36 proc. do 48 proc. Jeśli uwzględnić energię jądrową, ponad 70 proc. naszej energii elektrycznej jest obecnie produkowane z niskoemisyjnych źródeł energii.

UE aktywnie reguluje rynki energii, aby zapobiegać nieuczciwym cenom, nadużyciom na rynku i praktykom, które mogłyby prowadzić do nadmiernego obciążania konsumentów. Rozporządzenie w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii (REMIT) jest głównym instrumentem polityki UE chroniącym obywateli i przedsiębiorstwa UE przed nadużyciami na rynku energii. Rozporządzenie ma zapobiegać manipulacjom na rynku, bowiem nakłada obowiązek zgłaszania transakcji, ustanawia ramy monitorowania cen oraz umożliwia organom regulacyjnym prowadzenie dochodzeń i nakładanie sankcji w przypadku naruszeń, takich jak wykorzystywanie informacji wewnętrznych.

W komunikacie w sprawie planu AccelerateEU Komisja potwierdziła, że państwa członkowskie mogą również wprowadzić środki dotyczące opodatkowania nieoczekiwanych zysków w celu zapewnienia sprawiedliwości społecznej. Komisja nie będzie ingerować w decyzje państw członkowskich i oceni te środki krajowe oraz ich wpływ na jednolity rynek. 

Jeśli linia lotnicza odwoła lub zmieni już zarezerwowany lot ze względu na wzrost cen paliwa, obowiązują zasady ochrony praw konsumentów przewidziane w przepisach unijnych.

• Jeśli odwołany zostanie lot z lub do UE, podróżnym przysługuje prawo do zmiany rezerwacji lub zwrotu kosztów. 
  Jeżeli lot zostaje odwołany mniej niż 14 dni przed terminem, przysługuje również prawo do odszkodowania. 
  Więcej informacji na temat praw pasażerów
• W przypadku podróży zorganizowanych przedsiębiorstwa turystyczne mogą podwyższyć cenę pobytu do 8 proc. po tym, jak został on opłacony, ale tylko wtedy, gdy podwyżka jest uzasadniona, a informację o podwyżce przekazano co najmniej 20 dni przed wyjazdem. Jeżeli podwyżka ceny przekracza 8 proc., klient ma prawo zrezygnować z podróży.
  Więcej informacji na temat podróży zorganizowanych

Obecnie w UE nie występują niedobory paliwa lotniczego. Zagwarantowanie liniom lotniczym potrzebnego im paliwa jest priorytetem UE.

W przypadku odwołania lotu w ostatniej chwili z powodu braku paliwa pasażerom przysługuje zwrot kosztów, prawo do zmiany planu podróży lub powrót, pomoc na lotnisku i rekompensata. Linie lotnicze są zwolnione z obowiązku wypłacenia rekompensaty tylko wtedy, gdy udowodnią, że odwołanie było spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, takich jak lokalny niedobór paliwa. Komisja nie uważa wysokich cen paliwa za nadzwyczajną okoliczność.

Rozporządzenie w sprawie przewozów lotniczych zobowiązuje linie lotnicze do podawania z góry ostatecznych cen biletów, co ma zapewnić przejrzystość cen. W związku z tym pobieranie z mocą wsteczną dodatkowych opłat, takich jak dopłaty paliwowe, nie jest dozwolone. W przypadku imprez turystycznych dyrektywa w sprawie imprez turystycznych zezwala na podwyższenie ceny tylko wtedy, gdy jest to zastrzeżone w umowie i jedynie w określonych sytuacjach.