EU-aanpak van de energiecrisis

Het aanhoudende conflict in het Midden-Oosten drijft de prijzen van fossiele brandstoffen en de invoerkosten op. De EU is nog steeds sterk afhankelijk van ingevoerde fossiele brandstoffen, waardoor internationale prijsschokken direct tot hogere kosten binnen de EU leiden. Hoewel de EU goed voorbereid is op de volatiliteit op de wereldmarkten, voert zij haar maatregelen op korte en lange termijn op.

De Commissie heeft in 2025 het actieplan voor betaalbare energie aangenomen, met concrete kortetermijn- en structurele maatregelen om de elektriciteitsrekeningen te verlagen, de blootstelling aan prijsschokken te verminderen en consumenten te beschermen. Als essentieel onderdeel van dit actieplan bevat het energiepakket voor burgers concrete maatregelen om energierekeningen te verlagen, consumenten te beschermen en energiearmoede aan te pakken door te helpen:

• over te stappen op een goedkopere energieleverancier. Consumenten kunnen zo gemiddeld 150 euro per jaar besparen;

• belastingen en heffingen op elektriciteitsrekeningen te verlagen. Huishoudens kunnen zo gemiddeld 200 euro per jaar besparen;

• transparantere informatie over energierekeningen en -contracten te geven. Dit helpt consumenten geïnformeerde beslissingen te nemen.

De EU-landen worden aangemoedigd om kwetsbare consumenten te helpen met gerichte inkomenssteun, energievouchers en lagere energiebelastingen. De lidstaten moeten ook gebruikmaken van reeds bestaande regels om kwetsbare consumenten te beschermen tegen afsluiting van hun energievoorziening. 

De geplande EU-maatregelen zijn gericht op:

• een robuuste coördinatie tussen de lidstaten, bijvoorbeeld op het gebied van het vullen van de gasopslag om te voorkomen dat meerdere landen tegelijkertijd op de markt komen, alsook op het gebied van gecoördineerde vrijgave van voorraden;

• maatregelen voor de lidstaten om kwetsbare huishoudens en sectoren beter te beschermen tegen hoge energieprijzen en een nieuw tijdelijk kader voor staatssteun;

• maatregelen om de vraag te verminderen met volledige inachtneming van de vrije keuze van de consument, zoals de renovatie van gebouwen of de vernieuwing van apparatuur bij industriële activiteiten.

De EU hoeft zich momenteel geen zorgen te maken over de voorzieningszekerheid. Onze aanvoer van olie – waaronder diesel en vliegtuigbrandstoffen – en gas is afkomstig van verschillende wereldmarkten. De EU is niet langer overmatig afhankelijk van één gasleverancier en is overgeschakeld op een combinatie van leveringen van leidinggas en lng uit de hele wereld.

De hoge energiekosten in Europa worden in grote mate bepaald door de afhankelijkheid van ingevoerde fossiele brandstoffen. Een uitbreiding van het aandeel van en het scala aan hernieuwbare energiebronnen zou bijdragen tot een verlaging van de kosten van de energievoorziening en de energieprijzen voor de industrie en burgers. Lidstaten met een hoog aandeel hernieuwbare energie en kernenergie hebben doorgaans elektriciteitsprijzen die onder het EU-gemiddelde liggen. Sinds 2021 heeft de EU haar capaciteit voor hernieuwbare energie aanzienlijk uitgebreid, en in 2025 is het aandeel hernieuwbare energie in de elektriciteitsmix gestegen van 36% tot 48%. Als we kernenergie meerekenen, wordt vandaag de dag meer dan 70% van onze elektriciteit opgewekt uit koolstofarme energiebronnen.

De EU houdt actief toezicht op de energiemarkten om oneerlijke prijzen, marktmisbruik en praktijken die ertoe kunnen leiden dat consumenten te veel betalen, te voorkomen. De verordening betreffende de integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie (Remit) is een cruciaal EU-beleidsinstrument om EU-burgers en -bedrijven te beschermen tegen misbruik van de energiemarkt. Deze verordening voorkomt marktmanipulatie door het melden van transacties verplicht te stellen, kaders voor prijsmonitoring vast te stellen en regelgevers in staat te stellen schendingen zoals handel met voorkennis te onderzoeken en te bestraffen.

In de mededeling over AccelerateEU heeft de Commissie bevestigd dat de lidstaten ook maatregelen kunnen nemen op het gebied van belasting op uitzonderlijke winsten om sociale rechtvaardigheid te waarborgen. De Commissie zal de besluiten van de lidstaten respecteren en deze nationale maatregelen en de gevolgen ervan voor de eengemaakte markt beoordelen. 

Als een luchtvaartmaatschappij een reeds geboekte vlucht annuleert of wijzigt als gevolg van de stijging van de brandstofprijzen, bent u beschermd door de EU-regels.

• Als uw vlucht van of naar de EU wordt geannuleerd, hebt u recht op omboeking of terugbetaling. 
  Als de annulering minder dan 14 dagen voor een vlucht plaatsvindt, hebt u ook recht op een vergoeding. 
  Meer informatie over passagiersrechten
• Wat pakketreizen betreft, mogen reisbureaus de prijs van uw reis met maximaal 8% verhogen nadat de pakketreis is betaald, maar alleen als de verhoging gerechtvaardigd is en u uiterlijk twintig dagen voor vertrek op de hoogte wordt gesteld. Als de prijsverhoging meer dan 8% bedraagt, hebt u het recht om te annuleren.
  Meer informatie over pakketreizen

Op dit moment is er in de EU geen tekort aan vliegtuigbrandstof. Het is een prioriteit van de EU om ervoor te zorgen dat luchtvaartmaatschappijen over voldoende brandstof beschikken.

In het geval van annuleringen op het laatste moment als gevolg van een tekort aan vliegtuigbrandstof hebben de getroffen passagiers recht op terugbetaling, een andere vlucht of terugkeer, bijstand op de luchthaven en een schadevergoeding. Luchtvaartmaatschappijen hoeven alleen geen schadevergoeding te betalen als zij kunnen aantonen dat de annulering het gevolg was van buitengewone omstandigheden, zoals een lokaal brandstoftekort. De Commissie beschouwt hoge brandstofprijzen niet als een buitengewone omstandigheid.

Voor een transparante prijsstelling van luchtvaarttarieven moeten luchtvaartmaatschappijen op grond van de verordening inzake luchtdiensten de definitieve ticketprijs vooraf bekendmaken. Daarom is het niet toegestaan om met terugwerkende kracht extra vergoedingen, zoals brandstoftoeslagen, in rekening te brengen. Volgens de richtlijn pakketreizen zijn prijsverhogingen voor pakketreizen alleen toestaan indien dit in de overeenkomst is gespecificeerd en onder specifieke omstandigheden.