An comhaontú trádála idir an tAontas agus Mercosur

Tá comhaontuithe trádála i bhfeidhm cheana féin ag an Aontas le beagnach gach tír eile i Meiriceá Laidineach. Ach comhaontú a dhaingniú le tíortha Mercosur, is féidir rochtain fhabhrach a leathnú tuilleadh d’easpórtálaithe an Aontais agus naisc pholaitiúla le tíortha Mheiriceá Laidinigh a neartú.

Le comhaontú comhpháirtíochta an Aontais le Mercosur, bainfear an méid seo a leanas amach:

• is éasca a bheidh sé do ghnólachtaí an Aontais earraí a dhíol i dtíortha Mercosur agus infheistíocht a dhéanamh iontu
• rochtain inbhuanaithe ar amhábhair a dhaingniú, rud a neartóidh slándáil eacnamaíoch an Aontais
• cuidiú leis an Aontas agus le Mercosur rialacha trádála domhanda a mhúnlú i gcomhréir leis na caighdeáin is airde de chuid an Aontais
• comhartha cumhachtach a chur amach chuig an domhan ar son na trádála riailbhunaithe agus in aghaidh na caomhnaitheachta
• slabhraí luacha a chomhtháthú tuilleadh idir an dá réigiún, rud a chuideoidh le tionscail ar an dá thaobh fanacht iomaíoch ar an margadh domhanda
• luachanna Eorpacha a chur chun cinn trí ghealltanais maidir leis an bhforbairt inbhuanaithe, leis an athrú aeráide agus le cearta oibrithe

Tionchar cothrom a bheidh ag an gcomhaontú le Mercosur ar mhargadh an Aontais. Cruthaíonn sé dálaí níos fearr chun táirgí áirithe a thrádáil. Ach leagtar síos leis freisin teorainneacha (i.e. cuótaí) ar chainníocht tháirgí Mercosur ar féidir leo tairbhe a bhaint as coinníollacha trádála níos fearr. Dá bhrí sin, níl feidhm ag taraifí laghdaithe maidir le gach rud, agus níl feidhm acu ar bhealach neamhtheoranta. Is amhlaidh atá i gcás táirgí talmhaíochta, go háirithe, mar nach n-osclaíonn an tAontas a mhargadh ach ar bhealach teoranta ina leith, agus sin faoi réir go leor coinníollacha amhail urraim do rialacha sábháilteachta an Aontais, agus méadú réasúnta ar iompórtálacha. 

Ní bhaineann. Is comhaontú cothrom é a théann chun tairbhe do gach earnáil de gheilleagar an Aontais. 

Easpórtálacha tionsclaíocha an Aontais, sin é 91% dár n-easpórtálacha iomlána chuig an domhan, agus sin an fáth a ndearnadh cur síos uaireanta ar an gcomhaontú mar chomhaontú atá ‘go maith chun carranna a easpórtáil’. Ach cuireann an comhaontú go leor deiseanna ar fáil freisin d’easpórtálacha na hearnála agraibhia. Leis an gcomhaontú, meastar go dtiocfaidh méadú 50% ar easpórtálacha agraibhia an Aontais chuig tíortha Mercosur, is é sin €1.2 billiún de bhreisluach easpórtála do tháirgí cáiliúla bia agus dí de chuid an Aontais.  

Tá sé sin amhlaidh a bhuí leis an laghdú ar tharaifí an-ard Mercosur ar easpórtálacha an Aontais agus an comhaontú i bhfeidhm. Roimhe seo, ní raibh in easpórtálacha agraibhia an Aontais chuig tíortha Mercosur ach 6% dár n-easpórtálacha chuig an réigiún, go príomha mar gheall ar tharaifí an-ard Mercosur. Ach leis an socrú atá i bhfeidhm, cuirfear deireadh de réir a chéile le taraifí ar tháirgí amhail fíon, atá faoi réir taraif suas le 35% faoi láthair, ola olóige, atá faoi réir taraifí suas le 31.5%, agus cáis, atá faoi réir taraifí 28%. 

Tá an comhaontú idir an tAontas agus Mercosur faoi réir rialú daonlathach ag gach céim. 

Bhí rialtais na mBallstát agus Feisirí de Pharlaimint na hEorpa rannpháirteach go gníomhach sa phróiseas caibidlíochta 25 bliana. Rinne an Coimisiún Eorpach an comhaontú trádála a chaibidliú thar ceann an Aontais, tar éis sainordú a bheith tugtha ag tíortha uile an Aontais. Próiseas trédhearcach cuntasach a bhí ann. Bhunaigh Parlaimint na hEorpa Grúpa Monatóireachta speisialta freisin chun an chaibidlíocht a leanúint go grinn. 

I ndeireadh na dála, is iad na 27 rialtas sa Chomhairle a dhéanann an cinneadh an comhaontú a shíniú agus a thabhairt i gcrích, rud a bhfuil tromlach cáilithe de dhíth ina leith. Thug rialtais na mBallstát de chumhacht don Choimisiún an comhaontú idir an tAontas agus Mercosur a chur i bhfeidhm go sealadach a luaithe a bheadh an comhaontú daingnithe ag tíortha Mercosur ar a dtaobh féin de. Fágann sé sin gur féidir le cuideachtaí an Aontais tairbhe a bhaint as an gcomhaontú chomh luath leis an 1 Bealtaine 2026. Tiocfaidh an comhaontú i bhfeidhm go foirmiúil nuair a bheidh a toiliú tugtha ag Parlaimint na hEorpa.  

Ar na hearnálacha is íogaire tá mairteoil, éanlaith chlóis, agus siúcra. Chun iad a chosaint ar iomaíocht eachtrach, déantar an méid seo a leanas leis an gcomhaontú: 

• teorainneacha, nó ‘cuótaí’, a leagan síos maidir leis an méid is féidir a iompórtáil
• na taraifí iompórtála a laghdú de réir a chéile   

Is féidir leis an Aontas na hiompórtálacha sin a stopadh nó a theorannú go tapa má bhíonn méadú ina chúis le mórdhíobháil d’earnálacha ábhartha an Aontais, nó fiú má bhíonn baol mórdhíobhála ann dóibh. Déantar dlúthmhonatóireacht freisin ar leibhéal na n-iompórtálacha ionas go mbeifear in ann imscrúdú a dhéanamh ar aon ábhar imní. 

Mar shampla: 

Mairteoil: Bainfidh 99,000 tonna de mhairteoil a iompórtáiltear ó Mercosur tairbhe as taraif laghdaithe 7.5%. Is é sin 1.5% de tháirgeadh mairteola an Aontais faoi láthair. Dá bhrí sin, ní thiocfaidh ach méid an-bheag de mhairteoil Mercosur (coibhéiseach le 1.5% de tháirgeacht an Aontais) isteach i margadh an Aontais ar dhleachtanna laghdaithe, agus ní bheidh aon chuóta saor ó dhleacht ann maidir le mairteoil. 

Éanlaith chlóis: Bainfidh 180,000 tona d’éanlaith chlóis a iompórtáiltear ó Mercosur tairbhe as díothú dleachtanna, rud a thabharfar isteach de réir a chéile thar thréimhse 5 bliana. Ciallaíonn sé sin nach mbainfidh ach coibhéis 1.3% de tháirgeacht reatha éanlaithe clóis an Aontais tairbhe as díothú taraifí, rud a dhéanfar de réir a chéile agus ar bhealach a ndéanfar monatóireacht air. 

Eatánól: Bainfidh 450,000 tonna d’eatánól a iompórtáiltear ó Mercosur tairbhe as díothú dleachtanna. Beidh sé sin teoranta go docht d’úsáid thionscal na gceimiceán. 

Rís: Bainfidh 60,000 tona de rís a iompórtáiltear ó Mercosur tairbhe as díothú dleachtanna, rud a thabharfar isteach de réir a chéile thar thréimhse 5 bliana. Níl an tAontas neamhthuilleamaíoch i dtáirgeadh ríse, toisc go dtáirgeann sé níos lú ná 50% dá riachtanais ríse. 

Mil: Bainfidh 45,000 tona de mhil a iompórtáiltear ó Mercosur tairbhe as díothú dleachtanna, rud a thabharfar isteach de réir a chéile thar thréimhse 5 bliana. Déanfar é de réir a chéile agus déanfar monatóireacht air. 

Is ó thíortha Mercosur a tháinig thart ar 13% d’iompórtálacha uile an Aontais in 2025. Ní féidir an chuid is mó de na táirgí sin a tháirgeadh ná a fháil go héasca sna margaí seo againne.  

Ba iad seo a leanas na príomhiompórtálacha ó thíortha Mercosur in 2025:  

- Olashíolta agus barra próitéine (34%, ar fiú €8.55 billiún iad) 

- Caife, tae, cócó agus spíosraí (26.4%, ar fiú €6.66 billiún iad) 

- Mairteoil agus laofheoil (7.7%, ar fiú €1.94 billiún iad) 

- Torthaí agus cnónna (7.6%, ar fiú €1.91 billiún iad) 

Déanfar feirmeoirí an Aontais a chosaint ar aon suaitheadh a d’fhéadfadh a bheith ann sa mhargadh, go háirithe trí líontán sábhála €6.3 billiún atá á chur ar bun ag an Aontas faoin gcéad bhuiséad fadtéarmach eile de chuid an Aontais.