An chaint faoi mhíchumas: Lá idirnáisiúnta na ndaoine faoi mhíchumas

 

Táimid anseo. Is mian linn páirt a ghlacadh i ndomhan an lae inniu. Ná breathnaigh orainn agus trua i do shúile agat dúinn. Tá an ceart againn a bheith feiceálach. Tá an ceart againn a bheith álainn. Tá an ceart againn fanacht aclaí. Ba cheart go mbeadh gach duine i gcathaoireacha rotha in ann a bheith lasmuigh.

Donata Lerda, a bhfuil ceathairphléige uirthi

Ar ócáid Lá Idirnáisiúnta na ndaoine faoi mhíchumas, labhraíomar le Donata óna teach san Iodáil. Tá sé i gceist leis an Lá aird a tharraingt ar na dúshláin agus na bacainní leanúnacha atá roimh dhaoine faoi mhíchumas. Ó bhaol níos airde bochtaineachta agus idirdhealú san ionad oibre, go cosaint shóisialta neamhleor agus easpa cúraim agus tacaíochta iomchuí. 

Déantar formhór na míchumas a ghrúpáil mar seo a leanas: meabhrach, fisiceach nó ó bhroinn. Tharla míchumas Donata féin go tobann. Agus í amuigh ag rothaíocht seacht mbliana ó shin, thit sí den rothar, agus bá é sin ba chúis le loit chorda an dromlaigh. ‘Tháinig athrú iomlán ar mo shaol laistigh d’aon soicind amháin. Bhíodh mé an-spórtúil, gníomhach, agus lán de mo thionscnamh féin. Ní bhíonn tú ag súil lena leithéid,’ a deir sí. Ní bhíonn aon duine riamh ag súil leis go dtarlóidh loit chorda an dromlaigh dóibh.’

Ag an tús, bhí sé deacair. ‘Ní mhínítear gach rud duit toisc gur próiseas é a bhíonn de shíor ag athrú,’ arsa Donata. ‘Roimhe seo, b’fhéidir gur inis dochtúirí duit go mairfeadh tú ar feadh dhá bhliain go trí bliana eile. Anois, d’fhéadfá maireachtáil i bhfad níos faide. Ní cosúil go bhfuil a fhios ag aon duine cad a d’fhéadfadh tarlú do do chorp agus do d’intinn san fhadtéarma.’

Is é rún pearsanta Donata an tAontas a spreagadh chun loit chorda an dromlaigh a aithint, ceathairphléige san áireamh, mar ‘ghalar neamhchoitianta’. ‘Go dtí go n-aithneofar amhlaidh é, d’fhéadfadh sé nach mbeadh aon bhuiséad speisialta ann dó ná aon mhaoiniú ann d’ionaid speisialaithe. Ní féidir leat teiripí agus leigheasanna éifeachtacha a aimsiú agus a bhunú gan iad.’

Tá straitéis 10 mbliana i bhfeidhm ag an Aontas faoi láthair maidir le cearta daoine faoi mhíchumas (2021-2030). Féachann sé leis an mbealach a réiteach d’Eoraip atá saor ó bhacainní agus le daoine faoi mhíchumas a chumhachtú ionas gur féidir leo leas a bhaint as a gcearta agus páirt iomlán a ghlacadh sa tsochaí agus sa gheilleagar.  I measc na dtionscnamh tá togra chun Cárta Míchumais Eorpach nua agus Cárta Páirceála Eorpach feabhsaithe a chruthú do dhaoine faoi mhíchumas, a mheastar a thiocfaidh i bhfeidhm in 2028.

Measann Donata fós go bhfuil bacainní ailtireachta roimpi i dtaca le seirbhísí a d’fhéadfadh cabhrú léi. ‘Ní féidir liom a bheith ag obair a thuilleadh. Ní féidir liom mo lámha a úsáid i gceart. Tá sé deacair – samhlaigh nach mbeifeá in ann aghaidh d’fhir chéile ná do leanaí a chuimilt a thuilleadh. Ní bhíonn aon duine réidh dó sin.’

Leanann sí ar aghaidh le rá: ‘Ní a fheiceann tú duine i gcathaoir rothaí, feiceann tú duine nach féidir leis siúl. Ach is í seo an chéim dheireanach de phróiseas fada téarnaimh. Taobh thiar de, tá stair leanúnach fulaingthe ann, maidir le héifeachtaí fisiceacha comhthaobhacha an ghalair a chomhrac.’

Ní hé go bhfuil Donata in ísle brí faoi sin. ‘Is lú an dúlagar atá orm ná mar atá ar go leor daoine a bhfuil nó nach bhfuil an riocht sin orthu,’ a deir sí le gáire. ‘Is féidir le gach duine troid ar son a gceart ar leibhéal pearsanta, mar shampla, labhairt le méara an áit a bhfuil cónaí orthu.’ Is féidir i bhfad níos mó a bhaint amach mura bhfuil tú leat féin. 

Deir sí freisin go bhfuil eagraíochtaí spontáineacha ann do cheathairphléige i roinnt mhaith Ballstát den Aontas, cé nach mbíonn sé éasca i gcónaí do thuairim a chur in iúl leo agus tríothu. 

Deir Donata gur míchumas ‘mionlaigh’ é an míchumas atá uirthi, i measc na 87 milliún duine san Aontas a bhfuil míchumas de chineál éigin orthu. Measann sí gur sprioc bhunúsach don Aontas agus níos faide i gcéin é prótacal coiteann a bhaint amach do dhaoine a bhfuil loit chorda an dromlaigh acu, ó gharchabhair go hathshlánú. ‘Tá an oiread sin rudaí is féidir leis an Eoraip a dhéanamh,’ a deir sí go daingean. ‘Níl le déanamh agat ach do chroí a oscailt.’

Tuilleadh eolais

Míchumas

Aontas an chomhionannais: Straitéis maidir le cearta daoine faoi mhíchumas 2021-2030

Na Náisiúin Aontaithe: Lá Idirnáisiúnta na nDaoine faoi Mhíchumas