Agus muid ag druidim le comóradh 25 bliana na Cairte um Chearta Bunúsacha an 7 Nollaig 2025, tá a cearta, a saoirsí agus a prionsabail fós chomh suntasach céanna agus a bhí siad an tráth a bunaíodh í.
Mar chuid de na gníomhaíochtaí ceiliúrtha, tá sraith físeán á foilsiú ag an gCoimisiún Eorpach ina léirítear guthanna daoine ar fud an Aontais. Sna hagallaimh ghearra seo, a taifeadadh in Amstardam, i Maidrid, i gCóbanhávan agus i mBúcairist, tá machnamh pearsanta ó dhaoine éagsúla ar a bhfuil i gceist le cearta bunúsacha i saol laethúil daoine. Is é is aidhm do na físeáin feasacht ar an gCairt a mhúscailt agus béim a leagan ar a hábharthacht do dhaoine aonair ar fud comhthéacsanna sóisialta agus cultúrtha éagsúla.
An 7 Nollaig 2025, rinneamar ceiliúradh ar chomóradh 25 bliana na Cairte um Chearta Bunúsacha, agus tá a cearta, a saoirsí agus a prionsabail fós chomh suntasach céanna agus a bhí siad an tráth a bunaíodh í.
Rinneamar ceiliúradh ar an gcomóradh ag an gcomhdháil dar teideal ‘25 Bliana de Chearta: Machnamh a dhéanamh ar Thionchar na Cairte’ (10-11 Nollaig 2025), arna eagrú go comhpháirteach ag an gCoimisiún Eorpach, ag Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha agus ag Uachtaránacht na Danmhairge ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh. Ní hamháin gur chloch mhíle thábhachtach a bhí sa chomhdháil, ach chuir sí ardán ar fáil freisin chun plé agus machnamh a dhéanamh ar thodhchaí na Cairte.
Mar chuid de na gníomhaíochtaí ceiliúrtha, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach sraith físeán ina léirítear guthanna daoine ar fud an Aontais. Sna hagallaimh ghearra seo, a taifeadadh in Amstardam, i Maidrid, i gCóbanhávan agus i mBúcairist, tá machnamh pearsanta ó dhaoine éagsúla ar a bhfuil i gceist le cearta bunúsacha i saol laethúil daoine. Ba é aidhm na bhfíseán feasacht ar an gCairt a mhúscailt agus béim a leagan ar a hábharthacht do dhaoine aonair ar fud comhthéacsanna sóisialta agus cultúrtha éagsúla.
Féach ar gach ceann de na físeáin #EUCHARTER25!
Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh
Tá an tAontas bunaithe ar luachanna bunaidh na gceart bunúsach, an daonlathais agus an smachta reachta. Tá dlúthnasc idir na luachanna sin, ós rud é go bhfuil urraim do chearta bunúsacha bunriachtanach i sochaithe daonlathacha atá bunaithe ar an smacht reachta.
Tá sé d’aidhm ag an Aontas a luachanna bunaidh agus a chearta bunúsacha a chosaint agus a chur chun cinn laistigh agus lasmuigh den Aontas araon. Tá cosaint agus cur chun cinn na gceart bunúsach laistigh den Aontas bunaithe ar na Conarthaí bunaidh agus ar Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh. Tá an luach céanna acu go léir agus atá ag an dlí príomhúil ceangailteach. Rinneadh an Chairt ceangailteach ar an Aontas faoin dlí ar theacht i bhfeidhm Chonradh Liospóin i mí na Nollag 2009.
An Chairt
Is í an Chairt um Chearta Bunúsacha comhaontú inmheánach an Aontais maidir le cearta an duine. Déanann sé cearta bunúsacha gach duine a chosaint agus a chur chun cinn laistigh den Aontas. Is ionstraim nua-aimseartha í an Chairt, a léirmhínítear i bhfianaise na n-athruithe sochaíocha agus na bhforbairtí eolaíocha agus teicneolaíocha. Cumhdaítear léi freisin an ‘tríú glúin’ de chearta bunúsacha, mar a thugtar orthu, cuir i gcás an ceart chun cosaint sonraí, ráthaíochtaí maidir le bitheitic, agus an ceart chun dea-riaracháin.
Tá 50 ceart agus saoirse bhunúsach sa Chairt agus iad grúpáilte faoi shé theideal: dínit, saoirsí, comhionannas, dlúthpháirtíocht, cearta saoránach, agus ceartas. Ina dhiaidh sin, tá forálacha ginearálta maidir lena léirmhíniú agus lena gcur i bhfeidhm.
Mínithe a bhaineann leis an gCairt um Chearta Bunúsacha
Straitéis chun neartú a dhéanamh ar chur chun feidhme na Cairte um Chearta Bunúsacha san Aontas
Leis an Straitéis chun cur i bhfeidhm na Cairte um Chearta Bunúsacha san Aontas a neartú, cuireadh gníomhaíochtaí chun cinn chun a chinntiú go gcuirfidh na Ballstáit an Chairt i bhfeidhm go héifeachtach; eagraíochtaí sochaí sibhialta, cosantóirí ceart agus cleachtóirí ceartais a chumhachtú; úsáid na Cairte a chothú mar threoir d’institiúidí an Aontais; agus feasacht na ndaoine maidir lena gcearta faoin gCairt a neartú.
Chun tuilleadh eolais a fháil maidir leis an méid seo a leanas:
- Tuarascálacha bliantúla maidir le cur i bhfeidhm na Cairte
- Pointí fócasacha na Cairte
- Oiliúint um chearta bunúsacha
- Múscailt feasachta maidir leis an gCairt
- Measúnuithe tionchair ar chearta bunúsacha
- Cistiú chun tacú le cearta bunúsacha a chur i bhfeidhm
- Spás sibhialta rathúil chun cearta bunúsacha a chosaint
Sárú ar do chearta bunúsacha a thuairisciú
Cuireann an tAontas bealaí ar fáil chun aghaidh a thabhairt ar sháruithe ar chearta bunúsacha agus iad a thuairisciú nuair a bhíonn dlí an Aontais á chur chun feidhme.
Chun tuilleadh eolais a fháil faoin méid seo a leanas:
- Na cásanna ina mbíonn feidhm ag an gCairt
- Conas sárú ar do chearta a thuairisciú
Gnéithe réigiúnacha agus idirnáisiúnta den Chairt
Tá an tAontas tiomanta do chur chun cinn na gceart bunúsach a chothú sa chomhthéacs idirnáisiúnta.
Chun tuilleadh eolais a fháil maidir leis an méid seo a leanas:
- An gaol idir an Chairt agus an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine
- Gníomhaíocht sheachtrach an Aontais maidir le cearta an duine
Ról FRA agus EIGE
Bunaíodh Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha (FRA) in 2007 chun cúnamh agus saineolas maidir le cearta bunúsacha a chur ar fáil d’institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais, agus do na Ballstáit agus dlí an Aontais á chur chun feidhme acu. Bunaíodh FRA faoi Rialachán (CE) Uimh. 168/2007 ón gComhairle (arna leasú le Rialachán (AE) 2022/555 ón gComhairle an 5 Aibreán 2022). Déanann an ghníomhaireacht a cuid taighde a phleanáil ar bhonn doiciméad clársceidealaithe aonair débhliantúil.
Bailíonn agus foilsíonn FRA eolas agus sonraí ábhartha, oibiachtúla, iontaofa agus inchomparáide maidir le staid na gceart bunúsach agus cuireann sé idirphlé leis an tsochaí shibhialta chun cinn chun feasacht ar chearta bunúsacha a mhúscailt agus a cuid oibre a scaipeadh.
Déanann FRA sonraí agus eolas maidir leis an gCairt a bhailiú agus a fhoilsiú freisin, lena n-áirítear tríd an Charterpedia, tairseach eolais ar líne maidir le cearta bunúsacha. Tá cúrsaí oiliúna ar líne maidir leis an gCairt curtha ar fáil aige freisin.
Cuidíonn an Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne (EIGE) le hinstitiúidí an Aontais agus leis na Ballstáit prionsabal an chomhionannais inscne a chomhtháthú ina mbeartais agus idirdhealú inscnebhunaithe a chomhrac. Cuireann sé taighde agus eolas ar ardchaighdeán ar fáil chun tacú leo ina n-iarrachtaí deireadh a chur le neamhionannais inscne. Bunaíodh EIGE faoi Rialachán (CE) Uimh. 1922/2006.
Acmhainní breise
- Straitéis chun neartú a dhéanamh ar chur chun feidhme na Cairte um Chearta Bunúsacha san Aontas
- Anailís ar na comhairliúcháin spriocdhírithe le haghaidh straitéis nua an Choimisiúin maidir leis an gCairt (2020)
- An Tairseach Eorpach don r-Cheartas – Cearta bunúsacha
- Achoimrí ar reachtaíocht an Aontais i réimse an cheartais agus na ngnóthaí baile – Eur-Lex
- Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh: Jurisprudence relative à l'ordre juridique de l’Union européenne - Les droits fondamentaux
- Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh: Bileog eolais – Reimse cur chun feidhme na Cairte um Chearta Bunúsacha san Aontas
- An Tairseach Eorpach don r-Cheartas – Aitheantóir Cásdlí Eorpaigh (ECLI)
- Comhlachas Chomhairlí Stáit agus Uas-Dlínsí Riaracháin an Aontais Eorpaigh – Bunachar sonraí ‘cinntí náisiúnta’
- Triail Chothrom – Uirlisí do chleachtóirí maidir le dlí an Aontais – Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (2020)
- Staidéar féidearthachta maidir le tacaíocht airgeadais chun dlíthíocht a dhéanamh ar chásanna a bhaineann le sáruithe ar an daonlathas, ar an smacht reachta agus ar chearta bunúsacha
- An Gréasán Eorpach um Oiliúint Bhreithiúnach (GEOB)
Samplaí de réimsí beartais ábhartha: