7 grudnia 2025 r. przypada 25. rocznica Karty praw podstawowych. Prawa, wolności i zasady w niej zawarte są nadal równie ważne, jak ćwierć wieku temu.
W ramach obchodów tej rocznicy Komisja Europejska publikuje serię filmów z wypowiedziami ludzi z całej UE. Te krótkie wywiady nakręcone w Amsterdamie, Madrycie, Kopenhadze i Bukareszcie to osobiste refleksje na temat tego, co prawa podstawowe oznaczają dla ludzi w ich codziennym życiu. Filmy mają na celu szerzenie wiedzy na temat Karty i podkreślenie jej znaczenia dla osób w różnych sytuacjach społecznych i kulturowych.
7 grudnia 2025 r. obchodziliśmy 25. rocznicę Karty praw podstawowych. Prawa, wolności i zasady w niej zawarte są nadal równie ważne, jak ćwierć wieku temu.
Z tej okazji 10 i 11 grudnia 2025 r. Komisja Europejska, Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej i duńska prezydencja Rady Unii Europejskiej wspólnie zorganizowały konferencję „25 lat praw: refleksje nad wpływem Karty”. Konferencja nie tylko upamiętniła tę ważną rocznicę, ale także posłużyła za platformę dyskusji i refleksji na temat przyszłości Karty.
W ramach obchodów tej rocznicy Komisja Europejska opublikowała również serię filmów z wypowiedziami ludzi z całej UE. Te krótkie wywiady nakręcone w Amsterdamie, Madrycie, Kopenhadze i Bukareszcie to osobiste refleksje na temat tego, co prawa podstawowe oznaczają dla ludzi w ich codziennym życiu. Nagrania zawierają informacje na temat Karty i wyjaśniają, dlaczego jest ona ważna dla ludzi w różnych sytuacjach społecznych i kulturowych.
Zobacz wszystkie filmy #EUCHARTER25!
Karta praw podstawowych UE
UE opiera się na podstawowych wartościach, jakimi są prawa podstawowe, demokracja i praworządność. Wartości te są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ poszanowanie praw podstawowych jest kluczowym elementem społeczeństw demokratycznych opartych na praworządności.
UE dąży do ochrony i promowania swoich podstawowych wartości i praw podstawowych zarówno na swoim terytorium, jak i poza jego granicami. Podstawą ochrony i promowania praw podstawowych w UE są traktaty założycielskie i Karta praw podstawowych Unii Europejskiej. Wszystkie te dokumenty mają taką samą wartość jak wiążące prawo pierwotne. Karta stała się prawnie wiążąca w Unii wraz z wejściem w życie Traktatu z Lizbony w grudniu 2009 r.
Karta
Karta praw podstawowych jest wewnętrzną umową UE w obszarze praw człowieka. Chroni i promuje ona prawa podstawowe wszystkich ludzi w UE. Karta jest nowoczesnym instrumentem, który jest interpretowany z uwzględnieniem zmian społecznych oraz rozwoju naukowego i technologicznego. Obejmuje ona również tzw. prawa podstawowe „trzeciej generacji”, takie jak prawo do ochrony danych, gwarancje bioetyczne oraz prawo do dobrej administracji.
Karta zawiera 50 podstawowych praw i wolności pogrupowanych w sześć tytułów: godność, wolność, równość, solidarność, prawa obywatelskie, sprawiedliwość. Następują po nich postanowienia ogólne dotyczące ich wykładni i stosowania.
Wyjaśnienia dotyczące Karty praw podstawowych
Roczne sprawozdania dotyczące stosowania Karty
Strategia na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE
W strategii na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE przedstawiono działania mające na celu zapewnienie skutecznego stosowania Karty przez państwa członkowskie, wzmocnienie pozycji organizacji społeczeństwa obywatelskiego, obrońców praw i osób wykonujących zawody prawnicze, propagowanie wykorzystywania Karty jako kompasu dla instytucji Unii, oraz zwiększenie wiedzy obywateli na temat praw przysługujących im na mocy Karty.
Chcesz wiedzieć więcej na poniższe tematy?
- roczne sprawozdania ze stosowania Karty praw podstawowych
- punkty kontaktowe ds. Karty
- szkolenia z zakresu praw podstawowych
- szerzenie wiedzy na temat Karty
- prawa podstawowe – oceny skutków
- finansowanie w celu wsparcia stosowania praw podstawowych
- dynamiczny rozwój społeczeństwa obywatelskiego w duchu ochrony praw podstawowych
Jak zgłosić naruszenie swoich praw podstawowych?
UE zapewnia sposoby reagowania na naruszenia praw podstawowych podczas wdrażania prawa UE i zgłaszania tych naruszeń.
Chcesz wiedzieć więcej o tym,
- kiedy Karta ma zastosowanie
- jak zgłosić naruszenie swoich praw?
Regionalny i międzynarodowy wymiar Karty
UE jest zaangażowana we wspieranie propagowania praw podstawowych na arenie międzynarodowej.
Chcesz wiedzieć więcej na temat:
- związku między Kartą i Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności
- działań zewnętrznych UE w obszarze praw człowieka?
Rola FRA i EIGE
Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) została ustanowiona w 2007 r., aby zapewnić pomoc i wiedzę fachową w zakresie praw podstawowych instytucjom, organom, urzędom i agencjom UE oraz jej państwom członkowskim, gdy wdrażają one unijne prawo. FRA została ustanowiona na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 168/2007 (zmienionego rozporządzeniem Rady (UE) 2022/555 z dnia 5 kwietnia 2022 r.). Agencja planuje swoje badania na podstawie jednolitego dokumentu programowego sporządzanego co pół roku.
FRA gromadzi i publikuje odpowiednie, obiektywne, wiarygodne i porównywalne informacje i dane na temat sytuacji w zakresie praw podstawowych oraz promuje dialog ze społeczeństwem obywatelskim w celu szerzenia wiedzy na temat praw podstawowych i popularyzacji swoich prac.
FRA gromadzi również i publikuje dane i informacje na temat Karty, w tym za pośrednictwem internetowego portalu informacyjnego na temat praw podstawowych Charterpedia. Udostępnia ona również internetowe kursy szkoleniowe na temat Karty.
Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) wspiera instytucje UE i państwa członkowskie we włączaniu zasady równości płci do ich polityk oraz w zwalczaniu dyskryminacji ze względu na płeć. Instytut zapewnia wysokiej jakości badania i informacje, aby wesprzeć instytucje UE i państwa członkowskie w wysiłkach na rzecz wyeliminowania różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn. EIGE został ustanowiony na mocy rozporządzenia (WE) nr 1922/2006.
Dodatkowe materiały
- Strategia na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE
- Analiza ukierunkowanych konsultacji w sprawie nowej strategii Komisji dotyczącej Karty (2020)
- Europejski portal „e-Sprawiedliwość” – Prawa podstawowe
- Przepisy UE w skrócie – sprawiedliwość i sprawy wewnętrzne – EUR-Lex
- Europejski Trybunał Sprawiedliwości: Orzecznictwo w obszarze porządku prawnego Unii – prawa podstawowe
- Europejski Trybunał Sprawiedliwości: Zestawienie informacji – Zakres stosowania Karty praw podstawowych UE
- Europejski portal „e-Sprawiedliwość” – Europejska sygnatura orzecznictwa (ECLI)
- Stowarzyszenie Rad Stanu i Naczelnych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej – baza danych „decyzje krajowe”
- Rzetelne procesy sądowe – narzędzia praktyków w zakresie prawa UE – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (2020)
- „Feasibility Study for financial support for litigating cases relating to violations of democracy, rule of law and fundamental rights” („Studium wykonalności w zakresie wsparcia finansowego w sporach sądowych w sprawach o naruszenie zasad demokracji, praworządności i praw podstawowych”)
- Europejska Sieć Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości (EJTN)
Przykłady z konkretnych obszarów polityki:
- Granice i bezpieczeństwo
- Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych
- Prawa konsumentów
- Ochrona danych osobowych
- Europejski obszar edukacji
- Obywatelstwo UE i demokracja
- Europejski filar praw socjalnych – ku bardziej sprawiedliwej i sprzyjającej włączeniu społecznemu Unii Europejskiej
- Komisja Europejska – Unia równości