Ukierunkowane konsultacje z zainteresowanymi stronami
Komunikat i rozdziały dotyczące poszczególnych krajów
W sprawozdaniu na temat praworządności z 2026 r. zbadano zarówno pozytywne, jak i negatywne zmiany, które zaszły we wszystkich krajach UE w czterech ważnych obszarach praworządności. Te obszary to: system wymiaru sprawiedliwości, ramy antykorupcyjne, pluralizm i wolność mediów oraz inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi. Sprawozdanie, które składa się z rozdziałów dotyczących wszystkich 27 państw członkowskich i czterech krajów objętych procesem rozszerzenia (Albanii, Czarnogóry, Macedonii Północnej i Serbii), opiera się na ocenie jakościowej przeprowadzonej niezależnie przez Komisję i zawiera ocenę rozwoju sytuacji od czasu poprzedniego sprawozdania, a także przedstawia działania następcze w związku z wyzwaniami i wydarzeniami w nim wskazanymi. Dodatkowe informacje na temat wszystkich krajów można również znaleźć w internecie na stronie, do której link znajduje się poniżej.
Sprawozdanie zawiera konkretne zalecenia dla wszystkich państw członkowskich, a także jakościowe oceny postępów w realizacji zaleceń zawartych w poprzednim sprawozdaniu. W związku z tym zalecenia na 2026 r., w zależności od postępów w realizacji, opierają się na ubiegłorocznych zaleceniach lub zakładają nowe cele. Zalecenia mają na celu dalsze wspieranie krajów UE w realizacji bieżących reform i pomoc w stwierdzeniu, w jakich obszarach potrzebne są usprawnienia.
Komisja sporządziła to sprawozdanie na podstawie stałego dialogu z władzami krajowymi oraz konsultacji z zainteresowanymi stronami. Jednocześnie ponosi pełną odpowiedzialność polityczną za przeprowadzoną ocenę i wydane zalecenia. W kolejnym sprawozdaniu przedstawione zostaną zmiany, które zaszły w porównaniu z sytuacją przedstawioną w bieżącym sprawozdaniu, i dalsza ocena realizacji zaleceń.
W sprawozdaniu na temat praworządności z 2026 r. kontynuowana jest ocena zmian dotyczących wymiaru jednolitego rynku zainicjowana w sprawozdaniu na temat praworządności z 2025 r. Nowe sprawozdanie w większym stopniu uwzględnia wkład zainteresowanych stron z sektora przedsiębiorstw oraz zapewnia pewność prawa i przewidywalne otoczenie, w którym przedsiębiorstwa mogą napędzać wzrost gospodarczy UE.
Zasadniczą rolę sprawozdania w promowaniu reform, wspieraniu dobrych rządów i zapewnianiu, aby wyzwania związane z praworządnością były rozwiązywane w sposób prewencyjny, podkreślono również we wniosku Komisji dotyczącym kolejnych wieloletnich ram finansowych.
Metoda
Ocenę zawartą w rozdziałach dotyczących poszczególnych krajów przygotowano zgodnie z metodą, którą po raz ostatni zaktualizowano w 2022 r., po dyskusji z państwami członkowskimi, również po to aby zaznaczyć, że zalecenia zostały włączone do sprawozdania. Celem rozdziałów dotyczących poszczególnych państw jest ukazanie znaczących zmian, jakie zaszły od publikacji poprzedniego sprawozdania w lipcu 2025 r., a nie przedstawienie wyczerpującego opisu wszystkich kwestii z zakresu praworządności we wszystkich krajach. W ocenie odniesiono się do wymogów określonych w prawie Unii, w tym do wymogów wynikających z orzecznictwa TSUE. Oprócz tego zalecenia i opinie Rady Europy stanowią przydatne ramy odniesienia dotyczące istotnych norm i najlepszych praktyk.
Sprawozdanie na temat praworządności jest wynikiem ścisłej współpracy i dialogu z władzami krajowymi i opiera się na różnych źródłach, jak również na danych zgromadzonych przez Komisję. Wszystkie kraje UE i kraje objęte procesem rozszerzenia zostały zaproszone do udziału w tym procesie, przedstawienia pisemnych uwag i uczestnictwa w specjalnych wizytach krajowych, które odbywały się w okresie od stycznia do marca 2026 r. W ramach tych wizyt krajowych Komisja zorganizowała ponad 600 spotkań z organami krajowymi, niezależnymi organami i zainteresowanymi stronami, w tym z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego (szczegółowy harmonogram wizyt w poszczególnych krajach można znaleźć w części „Dokumenty” poniżej). Co więcej, na poziomie politycznym Komisja omówiła sprawozdanie z krajowymi organami i rządami, a także z przedstawicielami parlamentów narodowych. Przed przyjęciem sprawozdania władze krajowe miały możliwość aktualizacji informacji zawartych w rozdziale dotyczącym ich kraju. Po opublikowaniu sprawozdania Komisja omawia je z krajowymi rządami i parlamentami narodowymi.
Sieć krajowych punktów kontaktowych ds. praworządności ustanowiona w 2020 r., aby pomóc w utworzeniu cyklu dotyczącego praworządności, nadal funkcjonuje jako stały kanał komunikacji z państwami członkowskimi, służący przygotowaniu sprawozdania oraz wymianie najlepszych praktyk. Od 2024 r. cztery kraje objęte procesem rozszerzenia uczestniczą w tej sieci w charakterze obserwatorów.
Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r. – metoda
Wkład krajów UE i krajów objętych procesem rozszerzenia
Wszystkie państwa członkowskie zostały poproszone o przekazanie informacji na temat istotnych zdarzeń, przede wszystkim tych, które miały miejsce od czasu przyjęcia sprawozdania na temat praworządności z 2025 r., w oparciu o zaktualizowany kwestionariusz omówiony z państwami członkowskimi. Informacje te są tematycznie podzielone według czterech filarów objętych sprawozdaniem – system wymiaru sprawiedliwości, ramy antykorupcyjne, pluralizm i wolność mediów oraz inne instytucjonalne mechanizmy kontroli i równowagi – i zostały dostarczone na uzgodnionym szablonie. Pisemne informacje zostały uzupełnione rozmowami podczas wizyt w krajach UE, a w niektórych przypadkach dalszymi informacjami pisemnymi lub zebranymi na dodatkowych spotkaniach. Kraje objęte procesem rozszerzenia przedstawiły również informacje na piśmie, które uzupełniły informacje przekazywane w kontekście procesu rozszerzenia.
Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r. – informacje przekazane przez państwa członkowskie.
Ukierunkowane konsultacje z zainteresowanymi stronami
W ramach przygotowywania sprawozdania na temat praworządności z 2026 r. Komisja Europejska zwróciła się do zainteresowanych stron o przedstawienie pisemnych uwag w drodze ukierunkowanych konsultacji z zainteresowanymi stronami, które trwały od 4 grudnia 2025 r. do 23 stycznia 2026 r. W efekcie zebrano około 280 opinii – zarówno ogólnych, jak i dotyczących konkretnych krajów – przesłanych przez najróżniejsze zainteresowane strony. Były wśród nich agencje UE, sieci europejskich, krajowych i europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zainteresowane strony z sektora biznesu i stowarzyszeń zawodowych oraz organizacje międzynarodowe i europejskie. Rada Europy i Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka również przedstawiły przegląd swoich najnowszych opinii i sprawozdań. Dzięki informacjom uzyskanym w wyniku konsultacji ocenę przeprowadzoną przez Komisję wzbogacono o ustalenia faktyczne dotyczące zmian zachodzących na poziomie krajowym.