Verslag over de rechtsstaat 2026

Gerichte raadpleging van belanghebbenden

Mededeling en landenhoofdstukken

In het verslag over de rechtsstaat 2026 komen positieve en negatieve ontwikkelingen in alle lidstaten aan bod op vier voor de rechtsstaat belangrijke gebieden: rechtsstelsels, kaders voor corruptiebestrijding, pluriformiteit en vrijheid van de media, en andere institutionele kwesties in verband met controles en waarborgen. Het verslag bestaat uit landenhoofdstukken over alle 27 lidstaten en vier uitbreidingslanden (Albanië, Montenegro, Noord-Macedonië en Servië). Het is gebaseerd op een autonome kwalitatieve beoordeling door de Commissie van de ontwikkelingen sinds het vorige verslag en bevat een follow-up van de uitdagingen en ontwikkelingen die in het verslag van 2025 zijn vermeld. Aanvullende contextuele informatie over alle landen is ook online te vinden via de onderstaande link.  

Het verslag bevat concrete aanbevelingen aan alle lidstaten en een kwalitatieve beoordeling van de vooruitgang die is geboekt bij de uitvoering van de aanbevelingen in het vorige verslag. De aanbevelingen voor 2026 bouwen voort op de aanbevelingen van vorig jaar, afhankelijk van de geboekte vooruitgang, of benoemen nieuwe uitdagingen. De aanbevelingen hebben tot doel de lidstaten verder bij te staan om de lopende hervormingen door te voeren en hen te helpen om na te gaan waar verbeteringen nodig zijn.  

De Commissie heeft dit verslag opgesteld op basis van een permanente dialoog met de nationale autoriteiten en in overleg met belanghebbenden in de EU, waarbij zij echter de volledige politieke verantwoordelijkheid behoudt voor haar beoordeling en haar aanbevelingen. Het volgende verslag zal een follow-up van de huidige ontwikkelingen bevatten en zal de uitvoering van de aanbevelingen blijven beoordelen.

In het verslag over de rechtsstaat 2026 wordt de beoordeling van de ontwikkelingen met betrekking tot de eengemaaktemarktdimensie, waarmee werd begonnen in het verslag over de rechtsstaat 2025, voortgezet. Daarbij wordt verder gebruikgemaakt van de inbreng van belanghebbenden uit het bedrijfsleven en wordt gezorgd voor rechtszekerheid en een voorspelbare omgeving waarin bedrijven de economische groei van de EU kunnen stimuleren. 

De essentiële rol van het verslag voor het bevorderen van hervormingen, het ondersteunen van goed bestuur en het preventief aanpakken van uitdagingen op het gebied van de rechtsstaat, komt ook tot uiting in het voorstel van de Commissie voor het volgend meerjarig financieel kader.

Verslag over de rechtsstaat 2026 – Mededeling en landenhoofdstukken

Methode

De beoordeling in de landenhoofdstukken is opgesteld volgens de methode zoals die in 2022 voor het laatst is aangepast in overleg met de lidstaten, ook om de opname van aanbevelingen te weerspiegelen. De landenhoofdstukken zijn niet bedoeld om alle aspecten van de rechtsstaat in elk land volledig te beschrijven, maar om belangrijke ontwikkelingen te signaleren die zich hebben voorgedaan sinds de publicatie van het vorige verslag in juli 2025. De beoordeling heeft betrekking op de vereisten van het EU-recht, waaronder uit de rechtspraak van het HvJ-EU voortvloeiende vereisten. Daarnaast bieden de aanbevelingen en adviezen van de Raad van Europa een nuttig referentiekader voor toepasselijke normen en beste praktijken.  

Het verslag komt tot stand in nauwe samenwerking en samenspraak met de nationale autoriteiten. Er wordt gebruikgemaakt van informatie uit allerlei bronnen en van door de Commissie verzamelde gegevens. Alle lidstaten en uitbreidingslanden werden verzocht om bij te dragen aan het proces, schriftelijke input te leveren en deel te nemen aan specifieke landenbezoeken tussen januari en maart 2026. Voor die landenbezoeken heeft de Commissie meer dan 600 vergaderingen georganiseerd met nationale autoriteiten, onafhankelijke instanties en belanghebbenden, waaronder maatschappelijke organisaties (de gedetailleerde planning van de landenbezoeken is te vinden in het deel Documenten hieronder). Daarnaast heeft de Commissie op politiek niveau het verslag besproken met nationale autoriteiten en regeringen, en met vertegenwoordigers in de nationale parlementen. Vóór de aanneming van dit verslag hebben de nationale autoriteiten de gelegenheid gekregen om feitelijke updates met betrekking tot het hoofdstuk over hun land in te dienen. Het aangenomen verslag vormt de basis voor latere discussies van de Commissie met nationale regeringen en parlementen. 

Het netwerk van contactpunten over de rechtsstaat, dat in 2020 is opgericht om de rechtsstaatcyclus op te zetten, is nog altijd een communicatiekanaal met de lidstaten om het verslag voor te bereiden en inlichtingen en best practices uit te wisselen. Sinds 2024 nemen ook de vier uitbreidingslanden als waarnemer deel aan dit netwerk.   

Verslag over de rechtsstaat 2026 – Methode

Inbreng van de lidstaten en de uitbreidingslanden

Aan alle lidstaten werd informatie gevraagd over belangrijke ontwikkelingen, met name sinds de goedkeuring van het verslag over de rechtsstaat 2025. Dat gebeurde aan de hand van een bijgewerkte vragenlijst, die in overleg met de lidstaten is opgesteld. Die informatie werd gestructureerd rond de vier pijlers van het verslag — rechtsstelsels, kaders voor corruptiebestrijding, pluriformiteit en vrijheid van de media en andere institutionele kwesties in verband met controles en waarborgen — en geleverd in een vast formaat. Die schriftelijke input is aangevuld met uitwisselingen tijdens de landenbezoeken, en soms met schriftelijke bijdragen en extra vergaderingen achteraf. De uitbreidingslanden hebben ook schriftelijke bijdragen verstrekt ter aanvulling van de in het kader van het uitbreidingsproces verstrekte informatie.  

Verslag over de rechtsstaat 2026 – Inbreng van de lidstaten

Gerichte raadpleging van belanghebbenden

Als onderdeel van de voorbereiding van het verslag over de rechtsstaat 2026 heeft de Europese Commissie belanghebbenden verzocht om schriftelijke bijdragen te leveren via een gerichte raadpleging van 4 december 2025 tot en met 23 januari 2026. Die raadpleging resulteerde in ongeveer 280 horizontale en landspecifieke bijdragen van verschillende belanghebbenden, waaronder EU-agentschappen, Europese netwerken, nationale en Europese maatschappelijke organisaties, belanghebbenden uit het bedrijfsleven, beroepsverenigingen en internationale en Europese organisaties. Tevens hebben de Raad van Europa en het VN-Bureau voor de mensenrechten een overzicht gegeven van hun recente adviezen en verslagen. De feitelijke bevindingen over ontwikkelingen op nationaal niveau die daaruit naar voren zijn gekomen, heeft de Commissie in haar beoordeling meegenomen.  

Verslag over de rechtsstaat 2026 – Gerichte raadpleging van belanghebbenden