Komisja podejmuje decyzje w drodze procedury kolegialnej o ściśle określonym przebiegu, którą regulują traktaty oraz regulamin wewnętrzny. Decyzje te mogą mieć charakter ustawodawczy, np. wnioski ustawodawcze skierowane do innych instytucji, bądź też charakter aktów prawnych, np. akty wykonawcze i delegowane. Mogą one również mieć charakter nieustawodawczy, np. komunikaty w sprawie strategii politycznych i sprawozdania skierowane do innych instytucji UE, a także decyzje o wszczęciu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.
Komisja przyjmuje wnioski ustawodawcze na podstawie przysługującego jej prawa inicjatywy ustawodawczej (art. 17 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej). Oznacza to, że Komisja jest odpowiedzialna za opracowywanie i proponowanie nowych przepisów i innych aktów prawnych, które są następnie przedmiotem negocjacji z Parlamentem Europejskim i Radą Unii Europejskiej przed ich ostatecznym przyjęciem. W wyniku tych negocjacji końcowy akt prawny UE może znacznie różnić się od pierwotnego wniosku przedstawionego przez Komisję.
Parlament Europejski i Rada mogą zwrócić się do Komisji o przedłożenie wniosku w sprawach, w odniesieniu do których uznają, że przyjęcie aktu unijnego jest niezbędne do realizacji postanowień traktatów.
Oprócz tego – na podstawie upoważnienia udzielonego przez Parlament i Radę – Komisja może również przyjmować akty delegowane lub wykonawcze. Akty delegowane zmieniają lub uzupełniają niektóre mniej istotne elementy aktu prawnego. Akty wykonawcze są niezbędne do zapewnienia jednolitego wdrażania prawa UE. W procesie prowadzącym do przyjęcia tych aktów Komisja konsultuje się również z państwami członkowskimi oraz, w razie potrzeby, z innymi zainteresowanymi stronami za pośrednictwem grup ekspertów (w przypadku aktów delegowanych) oraz pracuje pod kontrolą państw członkowskich w ramach komitetów (w przypadku aktów wykonawczych).
Jak wygląda planowanie?
Inicjatywy Komisji, w szczególności wnioski ustawodawcze i polityczne, są planowane z dużym wyprzedzeniem. Planowanie rozpoczyna się z chwilą ustalenia priorytetów politycznych Komisji na początku nowej pięcioletniej kadencji, kiedy nowo wybrany przewodniczący Komisji przedstawia Parlamentowi Europejskiemu wytyczne polityczne i wyznacza zadania dla wszystkich członków nowego kolegium. Co roku priorytety na nadchodzący rok są przedstawiane w orędziu o stanie Unii wygłaszanym przez przewodniczącego Komisji oraz w liście intencyjnym. Te priorytety decydują o tym, jakie działania znajdą się w programie prac Komisji, który określa inicjatywy planowane do przyjęcia w ciągu najbliższych 12 miesięcy. Program prac jest na tyle elastyczny, że w razie pilnych i nieprzewidzianych sytuacji Komisja może opracować dodatkowe inicjatywy.
Osobna procedura obowiązuje natomiast w odniesieniu do planowania długoterminowego budżetu UE.
Jak Komisja kształtuje swoją politykę i konsultuje się z obywatelami i zainteresowanymi stronami?
Polityka UE jest kształtowana w taki sposób, aby przynosiła korzyści obywatelom, przedsiębiorstwom i innym podmiotom w UE. Narzędzia lepszego stanowienia prawa gwarantują, że każda nowa polityka opiera się na rzetelnych dowodach i wszechstronnych konsultacjach oraz jest zgodna z zasadami pomocniczości i proporcjonalności.
Zanim Komisja zaproponuje nową politykę, nowy akt prawny lub zmieni te istniejące, realizuje następujące działania.
- Przygotowuje zaproszenie do zgłaszania uwag. Zawiera ono opis danej inicjatywy i jest tłumaczone na wszystkie języki urzędowe UE. W dokumencie tym Komisja zachęca obywateli oraz zainteresowane strony do dzielenia się wiedzą i opiniami. W większości przypadków elementem tego procesu są internetowe konsultacje publiczne. Odbywają się one na specjalnym portalu internetowym Wyraź swoją opinię: Konsultacje publiczne, na którym można przesyłać swoje uwagi w dowolnym języku urzędowym UE. Komisja wykorzystuje otrzymane odpowiedzi przy opracowywaniu inicjatyw.
- Ocenia wcześniejsze działania w powiązanych obszarach pod kątem ich wydajności, skuteczności, trafności, unijnej wartości dodanej oraz spójności. Zebrane w ten sposób informacje są następnie wykorzystywane podczas prac nad przeglądem danej polityki lub programu.
- Kładzie szczególny nacisk na to, aby przepisy były jak najprostsze, a potencjalne koszty ich stosowania dla przedsiębiorstw i obywateli – jak najniższe, zgodnie z zasadą „jedno więcej – jedno mniej” oraz dążeniem do ograniczenia obciążeń związanych z wymogami sprawozdawczymi o co najmniej 25 proc. (lub o co najmniej 35 proc. w przypadku MŚP).
- Gromadzi informacje w ramach oceny skutków, aby ocenić, czy działanie na szczeblu UE jest uzasadnione, a jeżeli tak, to w jaki sposób najlepiej je zaplanować, aby osiągnąć założone cele polityczne. W procesie tym analizuje się skutki środowiskowe, społeczne i gospodarcze poszczególnych wariantów strategicznych, przy jednoczesnym poszanowaniu zasad pomocniczości (UE nie podejmuje działań, jeśli problem może zostać skutecznie rozwiązany przez same państwa członkowskie) i proporcjonalności (zakres działań UE nie wykracza poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia celów).
- Wykorzystuje prognozę strategiczną, aby zapewnić dostosowanie polityki i inicjatyw do przyszłych wyzwań i umożliwić UE wykorzystanie przyszłych możliwości. Dba również o to, aby jej wnioski były domyślnie cyfrowe i zgodne z zasadą jednorazowości przed ewentualnym wprowadzeniem dodatkowych wymogów.
Za pośrednictwem europejskiej inicjatywy obywatelskiej obywatele mogą proponować nowe działania lub przepisy UE w dziedzinach, które należą do kompetencji Unii.
Wyraź swoją opinię i weź udział w konsultacjach publicznych
Konsultacje wewnętrzne w Komisji
Gdy inicjatywa nabierze konkretnego kształtu, jest przekazywana wszystkim odpowiednim departamentom Komisji, które dokonują jej analizy i przesyłają swoje uwagi. Taka procedura pozwala w pełni wykorzystać wewnętrzną wiedzę ekspercką instytucji. Każdy departament ma okazję, aby wnieść swój wkład do przygotowywanego wniosku oraz wskazać potencjalne problemy. Dopiero po przeanalizowaniu wszystkich uwag i po wprowadzeniu ewentualnych poprawek do projektu inicjatywy, dokument może zostać oficjalnie przedłożony kolegium do przyjęcia.
Jak wygląda sposób podejmowania decyzji przez Komisję?
W zależności od charakteru oraz znaczenia politycznego danej inicjatywy lub innego dokumentu Komisja przyjmuje je w drodze jednej z następujących procedur decyzyjnych.
Procedura pisemna
Procedura pisemna to procedura stosowana przez Komisję w celu kolegialnego przyjmowania decyzji, gdy nie jest wymagana debata ustna na szczeblu politycznym. W takim przypadku członkowie kolegium zatwierdzają nową inicjatywę lub dokument drogą pisemną.
Procedura ustna
Inicjatywy wymagające szczególnej ostrożności politycznej lub dokumenty wymagające omówienia są przyjmowane w drodze procedury ustnej podczas cotygodniowych posiedzeń kolegium komisarzy. Członkowie kolegium uczestniczą w debacie politycznej, którą poprzedzają spotkania przygotowawcze na szczeblu ich gabinetów.
Procedura uprawnienia i procedura delegacji uprawnień
Te dwie procedury służą do zatwierdzania bieżących środków zarządczych i administracyjnych o rutynowym i powtarzalnym charakterze, w obszarach o ograniczonym zakresie uznaniowości, pod warunkiem że nie budzą one wątpliwości natury politycznej.
W przypadku zastosowania jednej z tych procedur upoważniony członek kolegium lub dyrektor generalny / szef służby, któremu przekazano uprawnienia, podejmuje decyzje w imieniu kolegium i pod jego kontrolą, w granicach mandatu określonego przez kolegium na jednym z cotygodniowych posiedzeń. W takich warunkach procedury te są w pełni zgodne z zasadą kolegialności. Zwiększają one efektywność pracy całej Komisji, pozwalając kolegium skoncentrować się na najważniejszych, strategicznych wyzwaniach politycznych.
Co dzieje się po przyjęciu inicjatywy?
W zależności od charakteru inicjatywy przyjętej przez Komisję, jej tekst jest przekazywany innym instytucjom i organom UE lub notyfikowany państwom członkowskim bądź innym adresatom, lub publikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Kluczowe inicjatywy oraz inne przyjęte dokumenty są zazwyczaj przedstawiane przez odpowiedzialnych za dany obszar komisarzy lub rzeczników Komisji podczas południowej konferencji prasowej, którą można oglądać online. Informacje te są również publikowane w formie komunikatów prasowych lub codziennych biuletynów informacyjnych.
Dowiedz się więcej o poszczególnych etapach unijnej procedury stanowienia prawa.
Po wejściu w życie przyjętych przepisów Komisja monitoruje ich wdrażanie. Dowiedz się więcej na temat stosowania prawa UE.