Czym jest EU ETS?
EU ETS to system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii. Jest to pierwszy na świecie i zarazem jeden z największych światowych rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Dla Unii Europejskiej jest to główny instrument, za pomocą którego Unia czyni czyste inwestycje opłacalnymi, nagradza liderów i wspiera transformację gospodarczą, przyczyniając się tym samym do swojej konkurencyjności i niezależności.
W ramach tego systemu przedsiębiorstwa muszą płacić za swoje emisje gazów cieplarnianych, co zachęca je do ograniczania zanieczyszczeń w najbardziej opłacalny sposób. Uzyskane dochody pomagają sfinansować przejście na czystszą energię i czystsze technologie.
Od czasu uruchomienia systemu w 2005 r. przyczynił się on do zmniejszenia emisji o około 50 proc. Pomógł również zmniejszyć zużycie gazu i zależność Europy od importowanych paliw kopalnych.
W miarę jak zmieniają się europejska gospodarka i wyzwania w skali światowej, system EU ETS również musi się zmieniać. Ze względu na nowe potrzeby przemysłowe UE i trudny kontekst geopolityczny konieczna jest reforma systemu. Planowana reforma przewiduje większe nakłady na czyste inwestycje oraz konkretny i przewidywalny plan działania, aby pomóc przedsiębiorstwom zmniejszać emisje, a przy tym zachować konkurencyjność.
Od 2005 r. EU ETS ma zastosowanie do sektora wytwarzania energii elektrycznej i sektorów energochłonnych. W 2012 r. system objął lotnictwo, a w 2024 r. – transport morski. Działa we wszystkich krajach UE oraz w Islandii, Liechtensteinie i Norwegii. Od 2020 r. jest on również powiązany ze szwajcarskim systemem handlu uprawnieniami do emisji (szwajcarski ETS).
EU ETS przyniósł wymierne rezultaty. Od 2005 r. emisje z sektorów objętych systemem EU ETS zmniejszyły się o ponad 50 proc.
Źródło: Europejska Agencja Środowiska
Inwestycje w ramach EU ETS
Od 2013 r. EU ETS wypracował dochody w wysokości ponad 270 mld euro, z czego około trzy czwarte przydzielono państwom członkowskim. Dodatkowo UE rozdysponowała bezpłatne uprawnienia na wsparcie transformacji o wartości około 255 mld euro.
- Fundusz Innowacyjnypowyżej15.00mld eurozainwestowano od 2020 r.
- Dochody z aukcji w ramach EU ETS270.00mld eurowypracowano od 2013 r.
- Fundusz modernizacyjnypowyżej23.00mld eurowypłacono od 2021 r.
- Przydział bezpłatnych uprawnień255.00mld eurow ramach wsparcia dla przemysłu w latach 2013–2025
Reforma systemu handlu emisjami
Od czasu wprowadzenia EU ETS w 2005 r. zaszły zmiany w europejskiej gospodarce i pojawiły się nowe wyzwania na świecie. Dlatego konieczne są zmiany w EU ETS i w związku z tym UE dokonuje teraz reformy tego systemu.
Co się zmieni w EU ETS?
W efekcie reformy EU ETS będzie bardziej wspierał przemysł europejski, a jednocześnie pozostanie kluczowym instrumentem służącym osiągnięciu europejskich celów klimatycznych.
- Roczna redukcja pułapu emisji w ramach EU ETS zostanie dostosowana, aby transformacja była bardziej stopniowa:
- 3,7 proc. rocznie w latach 2031–2035
- 1,7 proc. rocznie w latach 2036–2040
- Zapewni to przedsiębiorstwom większą przewidywalność i jednocześnie pozwoli utrzymać postępy w zmierzaniu do neutralności klimatycznej.
- UE uruchomi 100 mld euro za pośrednictwem nowego Banku Dekarbonizacji Przemysłu, aby wspierać przemysł w inwestycjach w czystsze technologie.
- Mechanizm stymulowania inwestycji w ramach ETS będzie również wspierał dodatkowe inwestycje przed 2030 r.
- Fundusz Innowacyjny EU ETS będzie nadal służył wspieraniu rozwoju i innowacyjnych czystych technologii.
- Kraje UE będą zobowiązane do wykorzystania 50 proc. swoich krajowych dochodów z EU ETS na wsparcie dekarbonizacji sektorów objętych ETS.
- Mogłoby to doprowadzić do dodatkowych inwestycji wartych ponad 100 mld euro przed 2030 r.
- Fundusz modernizacji UE ETS będzie nadal wspierał kraje UE o niższych dochodach w modernizacji ich systemów energetycznych i transformacji ich przemysłu.
- Bezpłatne uprawnienia dla przedsiębiorstw będą kontynuowane po 2030 r. i jeszcze mocniej powiązane z inwestycjami w dekarbonizację.
- W efekcie nagradzane będą przedsiębiorstwa inwestujące w czyste technologie, a inne przedsiębiorstwa będą zachęcane do przyspieszenia transformacji.
- W latach 2026–2030 przemysł otrzyma dodatkowe bezpłatne uprawnienia warte 6 mld euro.
- W przypadku sektorów objętych mechanizmem dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) nastąpi wolniejsze zmniejszanie bezpłatnych uprawnień, natomiast stopniowe wycofywanie potrwa dłużej, bo do 2038 r.
- EU ETS obejmie również trwałe pochłanianie dwutlenku węgla. Zapewni to większą elastyczność sektorom, w których redukcja emisji jest szczególnie trudna, i jednocześnie pozwoli wspierać rozwój technologii pochłaniania CO2.
ETS2 – nowy unijny rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla w odniesieniu do sektora budowlanego, sektora transportu drogowego i dodatkowych sektorów
ETS2 to nowy unijny rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla, który ma pomóc w ograniczaniu emisji z sektorów nieobjętych istniejącym EU ETS, głównie transportu drogowego, budownictwa i niektórych dodatkowych małych gałęzi przemysłu. System ten stanie się w pełni operacyjny w 2028 r. i nie mają na niego wpływu wnioski w sprawie reform.
ETS2, podobnie jak jego pierwowzór EU ETS, będzie funkcjonował w ramach systemu pułapów i handlu, ale będzie regulował emisje na wcześniejszych etapach – oznacza to, że będzie on miał zastosowanie do dostawców paliw, a nie bezpośrednio do gospodarstw domowych lub indywidualnych konsumentów.
Część uzyskanych dochodów zostanie przeznaczona za pośrednictwem Społecznego Funduszu Klimatycznego na wsparcie gospodarstw domowych i mikroprzedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Celem tego wsparcia będzie:
- pomoc w renowacji budynków oraz poprawa ich ocieplenia i efektywności energetycznej
- wprowadzenie w miejsce przestarzałych systemów ogrzewania, chłodzenia i gotowania czystszych rozwiązań
- zainstalowanie odnawialnych źródeł energii takich jak panele słoneczne
- poprawa dostępu do bezemisyjnego transportu, takiego jak elektryczny transport publiczny, i do mobilności współdzielonej
- zapewnienie tymczasowej bezpośredniej pomocy finansowej osobom najbardziej potrzebującym.
Często zadawane pytania
W jaki sposób opłaty za emisję gazów cieplarnianych przyczyniają się do ograniczenia emisji?
Przedsiębiorstwa zmuszone płacić za zanieczyszczanie środowiska są zmotywowane, aby ograniczać emisję gazów cieplarnianych. Dzięki EU ETS pułap emisji z czasem maleje, co zachęca przedsiębiorstwa do inwestowania w czystsze technologie i do innowacji.
Uzyskane dochody są reinwestowane w ludzi i społeczności z myślą o wspieraniu czystej transformacji. Od czasu uruchomienia EU ETS 20 lat temu system ten przyczynił się do zmniejszenia o 50 proc. emisji z produkcji energii elektrycznej i cieplnej, a także pochodzących z sektorów energochłonnych oraz sektora lotnictwa i transportu morskiego.
W jaki sposób EU ETS pomaga unijnym przedsiębiorstwom?
Każdego roku w ramach EU ETS obniżany jest pułap emisji w przewidywalny sposób, co stanowi wyraźny długoterminowy sygnał dla przedsiębiorstw, że istnieje uzasadnienie biznesowe dla czystych technologii. Pomaga to przedsiębiorstwom planować z wyprzedzeniem i inwestować w technologie niskoemisyjne. Poza tym przedsiębiorstwa wiedzą, że ich inwestycje pozostaną konkurencyjne i z czasem się opłacą.
Opłaty emisyjne skłaniają przemysł do modernizacji i inwestycji w czyste technologie. Programy takie jak Fundusz Innowacyjny i Fundusz Modernizacyjny, w pełni finansowane z dochodów z EU ETS, zapewniają finansowanie czystych projektów w całej Europie.
W jaki sposób reforma EU ETS pomoże przemysłowi UE?
Przegląd EU ETS pomoże przemysłowi europejskiemu ograniczyć emisje, a jednocześnie utrzymać konkurencyjność w skali globalnej. Sektory narażone na ryzyko ucieczki emisji (przenoszenie emisji CO2 z jednego kraju do drugiego, w którym obowiązują mniej rygorystyczne przepisy dotyczące klimatu) będą nadal otrzymywać bezpłatne uprawnienia, aby zachować konkurencyjność. Warunkiem dostępu do takich bezpłatnych uprawnień będzie inwestowanie w dekarbonizację w Europie.
Reforma EU ETS pobudzi również inwestycje w dekarbonizację przemysłu za pośrednictwem Banku Dekarbonizacji Przemysłu, mechanizmu stymulowania inwestycji, a także nowej generacji Funduszu Innowacyjnego i Funduszu Modernizacyjnego.
W przypadku sektorów objętych mechanizmem dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) nastąpi wolniejsze zmniejszanie bezpłatnych uprawnień, natomiast ostateczne stopniowe wycofywanie potrwa dłużej, bo do 2038 r. Pomoże to chronić europejskie przedsiębiorstwa, zwłaszcza w sektorach intensywnie korzystających z handlu, przed nieuczciwą konkurencją.
W jaki sposób dochody z opłat za emisję gazów cieplarnianych wspierają zatrudnienie w UE?
Do 2030 r. dochody z opłat za emisję gazów cieplarnianych mogłyby pomóc w stworzeniu ponad 1 mln nowych miejsc pracy związanych z czystymi gałęziami przemysłu, efektywnością energetyczną i ekologicznym transportem. Tworzeniu miejsc pracy będą służyły ponowne inwestycje dochodów, programy przekwalifikowania oraz inwestycje regionalne w ramach ETS.
Jaka jest rola EU ETS w zmniejszaniu zależności energetycznej Unii Europejskiej i pobudzaniu produkcji czystej i przystępnej cenowo energii?
Zależność Europy od importowanych paliw kopalnych podnosi koszty energii. Wprowadzenie opłat za emisje dwutlenku węgla napędza inwestycje w rodzimą czystą energię i pozwala zatrzymać więcej pieniędzy w gospodarkach europejskich i zmniejszyć zależność od importowanych paliw.
Opłaty za emisję gazów cieplarnianych przyczyniają się również do rozwoju czystej i przystępnej cenowo energii. W 2023 r. blisko połowa energii elektrycznej w UE pochodziła ze źródeł odnawialnych, a przy uwzględnieniu energii jądrowej prawie 70 proc. pochodziło ze źródeł bezemisyjnych. Sygnały cenowe z EU ETS zwiększają atrakcyjność inwestycji w czystą energię i zachęcają konsumentów do przechodzenia na tańsze i czystsze źródła energii.
W jaki sposób opłaty emisyjne przyczyniają się do poprawy stanu środowiska?
Opłaty te przyczyniają się do czystszego powietrza. Zniechęcają one do korzystania z paliw kopalnych i w ten sposób ograniczają szkodliwe zanieczyszczenia, takie jak tlenki siarki (SOx), tlenki azotu (NOx) i pył zawieszony (PM2,5).
Dzięki ograniczaniu zanieczyszczenia powietrza ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych może przyczynić się do zmniejszenia ryzyka astmy, chorób układu oddechowego, chorób układu krążenia i przedwczesnych zgonów. Czystsze powietrze pozwala zaoszczędzić na kosztach opieki zdrowotnej i podnosi jakość życia, zwłaszcza w miastach.
Gdzie można dostrzec korzyści płynące z systemu EU ETS?
Dochody z emisji dwutlenku węgla przynoszą bezpośrednie korzyści społeczeństwu, które są dostrzegalne nie tylko w codziennym życiu, ale i w gospodarce. Od czasu uruchomienia EU ETS w 2013 r. system ten przyniósł krajom Unii dochody w wysokości około 270 mld euro. Środki te zostały ponownie zainwestowane bezpośrednio w ekologiczny transport publiczny, energooszczędne mieszkania i nowoczesną infrastrukturę, co podnosi komfort życia milionów ludzi.
Dochody te przeznaczano na projekty takie jak nowe ekologiczne autobusy na Węgrzech, zarządzanie ryzykiem powodziowym w Estonii lub program bonów na mobilność we Włoszech. W ramach reformy większa część tych dochodów zostanie ponownie zainwestowana w przemysł objęty systemem EU ETS, aby pomóc w przyspieszeniu dekarbonizacji przemysłu.
Czy UE jest jedynym regionem na świecie, w którym ustala się opłaty za emisję gazów cieplarnianych?
Ustalanie takich opłat jest sprawdzonym podejściem stosowanym w coraz większej liczbie państw na całym świecie. Opłaty emisyjne pobierają m.in. Chiny, Korea Południowa, Nowa Zelandia, Kanada i kilka stanów USA. Wprowadzenie opłat rozważa m.in. Brazylia, Turcja, Japonia i Indie.
W latach 2016–2026 liczba wdrożonych podatków od emisji dwutlenku węgla i systemów handlu uprawnieniami do emisji wzrosła ponad dwukrotnie, podobnie jak odsetek globalnych emisji gazów cieplarnianych, który jest nimi objęty. Obecnie niemal 30 proc. emisji na świecie jest objętych systemami opłat emisyjnych.
Ostatnia aktualizacja strony: 17 lipca 2026