Wat is het EU-ETS?
Het EU-emissiehandelssysteem (EU-ETS) is ’s werelds eerste koolstofmarkt en een van de grootste ter wereld. Het is het belangrijkste EU-instrument dat schone investeringen lonend maakt, koplopers beloont en economische transformatie ondersteunt, en zo bijdraagt aan het concurrentievermogen en de onafhankelijkheid van de EU.
Binnen dit systeem moeten bedrijven betalen voor hun broeikasgasuitstoot en worden zij aangemoedigd om vervuiling op de meest kosteneffectieve manier terug te dringen. Het opgehaalde geld helpt de transitie naar schonere energie en technologieën te financieren.
Sinds de invoering ervan in 2005 heeft het systeem bijgedragen tot een vermindering van de uitstoot met ongeveer 50%. Het heeft ook niet alleen bijgedragen tot een lager gasverbruik, maar er ook voor gezorgd dat Europa minder afhankelijk is van de import van fossiele brandstoffen.
De Europese economie en de wereldwijde situatie blijven echter in beweging, en daarom moet het EU-ETS meebewegen. De nieuwe industriële behoeften van de EU en de uitdagende geopolitieke context vragen om een hervorming van het systeem. Door deze hervorming krijgen schone investeringen meer steun en komt er een duidelijk, voorspelbaar traject om bedrijven te helpen hun uitstoot te verminderen en tegelijkertijd concurrerend te blijven.
Hoe werkt het EU-ETS?
Het systeem stelt elk jaar een absoluut uitstootplafond vast. Daaronder mogen bedrijven handelen in uitstootrechten.
Het EU-ETS geldt sinds 2005 voor elektriciteitsopwekking en energie-intensieve industrieën. Het werd in 2012 uitgebreid met de luchtvaart en in 2024 met het zeevervoer. Het geldt in alle EU-landen, IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. Sinds 2020 is het ook gekoppeld aan het Zwitserse emissiehandelssysteem.
Het EU-ETS heeft indrukwekkende resultaten opgeleverd. Sinds 2005 is de uitstoot van de betrokken sectoren met meer dan 50% gedaald.
Investeringen van EU-ETS opbrengsten
Sinds 2013 heeft het EU-ETS ruim 270 miljard euro aan opbrengsten opgeleverd, waarvan ongeveer driekwart aan de EU-landen is toegewezen. Daarnaast geeft de EU 255 miljard euro aan gratis uitstootrechten aan bedrijven, om de transitie te ondersteunen.
- Innovatiefondsruim €15.00miljardgeïnvesteerd sinds 2020
- EU-ETS-veilingopbrengsten€270.00miljardopgebracht sinds 2013
- Moderniseringsfondsruim €23.00miljarduitbetaald sinds 2021
- Gratis uitstootrechten€255.00miljardsteun voor de industrie tussen 2013 en 2025
De EU-ETS-herziening
Sinds de invoering van het EU-ETS in 2005 zijn de Europese economie en de wereldwijde uitdagingen veranderd. Het EU-ETS moet meebewegen en daarom herziet de EU nu het emissiehandelssysteem.
Hoe gaat het EU-ETS veranderen?
Door de herziening zal het EU-ETS de Europese industrie meer ondersteunen. Tegelijkertijd blijft het een belangrijk instrument om de EU-klimaatdoelstellingen te verwezenlijken.
- De jaarlijkse verlaging van het EU-ETS-uitstootplafond zal worden aangepast om de transitie geleidelijker te laten verlopen:
- 3,7% per jaar tussen 2031 en 2035
- 1,7% per jaar tussen 2036 en 2040
- Dit zal bedrijven meer voorspelbaarheid bieden terwijl ze blijven toewerken naar klimaatneutraliteit.
- De EU maakt 100 miljard euro extra vrij via de nieuwe bank voor decarbonisatie van de industrie om de industrie te helpen investeren in schonere technologieën.
- Een ETS-investeringsstimulans zal ook aanvullende investeringen vóór 2030 ondersteunen.
- Het EU-ETS-innovatiefonds zal de ontwikkeling en het gebruik van innovatieve schone technologieën blijven ondersteunen.
- De EU-landen zullen 50% van hun nationale ETS-opbrengsten moeten investeren in het CO2-vrij maken van de ETS-sectoren.
- Dit zou vóór 2030 meer dan 100 miljard euro aan extra investeringen kunnen opleveren.
- Het moderniseringsfonds zal EU-landen met een lager inkomen blijven ondersteunen bij het moderniseren van hun energiesystemen en het transformeren van hun industrieën.
- De gratis uitstootrechten voor bedrijven blijven ook na 2030, maar zij worden meer gekoppeld aan investeringen in CO2-uitbanning.
- Dit zal bedrijven die in schone technologieën investeren belonen en andere bedrijven aanmoedigen om hun transitie te versnellen.
- De industrie krijgt tussen 2026 en 2030 nog eens 6 miljard euro aan gratis uitstootrechten.
- Voor sectoren die onder het mechanisme voor koolstofgrenscorrectie (CBAM) vallen, zal de vermindering van de gratis uitstootrechten worden vertraagd, waardoor de uitfasering wordt verlengd tot 2038.
- Permanente koolstofverwijdering zal in het EU-ETS worden geïntegreerd. Dit zal meer flexibiliteit bieden voor sectoren waar het bijzonder moeilijk is om de uitstoot te verminderen, en tegelijkertijd de groei van technologieën voor koolstofverwijdering ondersteunen.
ETS2 — de nieuwe EU-CO<sub>2</sub>markt voor de gebouwensector, de wegvervoerssector en aanvullende sectoren
ETS2 is de nieuwe koolstofmarkt van de EU die bedoeld is om de uitstoot van sectoren die niet onder het bestaande EU-ETS vielen te helpen verminderen, voornamelijk wegvervoer, gebouwen en enkele andere kleine sectoren. Het wordt in 2028 volledig operationeel en wordt niet beïnvloed door de hervormingsvoorstellen.
Net als het oorspronkelijke ETS zal het functioneren via handel onder een absoluut uitstootplafond. Het verschil is dat ETS2 gaat gelden voor brandstofleveranciers, niet rechtstreeks voor huishoudens of individuele consumenten.
Een deel van de opbrengst zal via het Sociaal Klimaatfonds worden gebruikt om kwetsbare huishoudens en micro-ondernemingen te ondersteunen door:
- gebouwen te helpen renoveren om de isolatie en energie-efficiëntie te verbeteren
- verouderde verwarmings-, koel- en kooksystemen te vervangen door schonere opties
- hernieuwbare energiebronnen, zoals zonnepanelen, te installeren
- de toegang tot uitstootvrij vervoer, zoals elektrisch openbaar vervoer, en tot gedeelde mobiliteit e verbeteren
- tijdelijke directe financiële hulp te bieden aan degenen die daar het meest behoefte aan hebben
Veelgestelde vragen
Hoe draagt koolstofbeprijzing bij tot het terugdringen van de uitstoot?
Koolstofbeprijzing helpt om de uitstoot te verminderen door een prijs te zetten op vervuiling en zo een duidelijke stimulans te creëren voor bedrijven om hun uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Binnen het EU-ETS daalt het uitstootplafond mettertijd, waardoor bedrijven worden aangemoedigd om te innoveren en te investeren in schonere technologieën.
De opbrengst word geherinvesteerd in mensen en gemeenschappen, om de schone transitie te ondersteunen. Sinds de invoering van het EU-ETS 20 jaar geleden is de uitstoot door elektriciteits- en warmteopwekking, de energie-intensieve industrie, luchtvaart en zeevervoer met 50% gedaald.
Hoe helpt het EU-ETS bedrijven in de EU?
Het EU-ETS verlaagt het uitstootplafond elk jaar op voorspelbare wijze en geeft bedrijven een duidelijk signaal dat schone technologieën op lange termijn winst opleveren. Hierdoor kunnen bedrijven vooruit plannen en investeren in uitstootarme technologieën, in de wetenschap dat hun investeringen op termijn zullen renderen.
Koolstofbeprijzing stimuleert modernisering van de industrie en ondersteunt investeringen in schone technologieën. Programma’s zoals het innovatiefonds en het moderniseringsfonds, die volledig worden gefinancierd met EU-ETS-inkomsten, bieden financiering voor schone projecten in heel Europa.
Hoe zal de herziening van het ETS de industrie in de EU helpen?
De herziening van het EU-ETS zal de Europese industrie helpen hun uitstoot te verminderen en tegelijkertijd wereldwijd concurrerend te blijven. Sectoren die het risico lopen op koolstoflekkage (de overdracht van CO2-uitstoot van het ene land naar het andere met minder strenge klimaatregels) zullen gratis uitstootrechten blijven ontvangen om concurrerend te blijven. De toegang tot deze gratis uitstootrechten zal afhankelijk worden gesteld van investeringen in CO2-uitbanning in Europa.
De herziening van het EU-ETS zal ook investeringen in het koolstofvrij maken van de industrie stimuleren via de bank voor decarbonisatie van de industrie, de investeringsstimulans, en de voortzetting van het innovatiefonds en het moderniseringsfonds.
Voor sectoren die onder het mechanisme voor koolstofgrenscorrectie (CBAM) vallen, zal de vermindering van de gratis uitstootrechten worden vertraagd, waardoor de uitfasering wordt verlengd tot 2038. Dit zal helpen om Europese bedrijven, met name in handelsintensieve sectoren, te beschermen tegen oneerlijke concurrentie.
Hoe zorgen de opbrengsten uit koolstofbeprijzing voor meer werkgelegenheid in de EU?
In de periode tot 2030 zouden inkomsten uit koolstofbeprijzing kunnen bijdragen tot het scheppen van meer dan 1 miljoen nieuwe banen in schone industrieën, energie-efficiëntie en groen vervoer. Deze banencreatie zal worden ondersteund door opbrengstenrecycling, omscholingsregelingen en regionale investeringen in het kader van het ETS.
Wat is de rol van het EU-ETS bij het verminderen van de energieafhankelijkheid van de EU en het stimuleren van schone en betaalbare energie?
De afhankelijkheid van Europa van ingevoerde fossiele brandstoffen zorgt voor hoge energieprijzen. Een prijs voor koolstofuitstoot stimuleert investeringen in eigen schone energie, houdt meer geld binnen de Europese economie en vermindert de afhankelijkheid van ingevoerde brandstoffen.
Koolstofbeprijzing stimuleert ook schone en betaalbare energie. In 2023 was bijna de helft van de elektriciteit in de EU afkomstig van hernieuwbare energiebronnen — en als we kernenergie meerekenen, werd bijna 70% opgewekt uit emissievrije bronnen. Prijssignalen van het ETS maken investeringen in schone energie aantrekkelijker en moedigen consumenten aan om over te stappen op goedkopere, schonere energiebronnen.
Hoe draagt koolstofbeprijzing bij tot een gezonder milieu?
Koolstofbeprijzing draagt bij tot schonere lucht. Het ontmoedigt het gebruik van fossiele brandstoffen en vermindert schadelijke vervuilende stoffen zoals zwaveloxiden (SOx), stikstofoxiden (NOx) en fijnstof (PM 2,5).
Door de luchtverontreiniging te verminderen, kan koolstofbeprijzing het risico op astma, ademhalingsziekten, hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden helpen verminderen. Schonere lucht bespaart gezondheidszorgkosten en verbetert de levenskwaliteit, vooral in steden.
Welke voordelen heeft het EU-ETS voor de samenleving?
Koolstofopbrengsten komen rechtstreeks ten goede aan de samenleving, de economie en het dagelijks leven van de burger. Het EU-ETS heeft sinds de start van de veilingen in 270 ongeveer 2013 miljard euro aan inkomsten voor de EU-landen opgebracht. Dit geld is rechtstreeks geherinvesteerd in schoon openbaar vervoer, energie-efficiënte huisvesting en moderne infrastructuur die het dagelijks leven van miljoenen mensen verbetert.
Deze inkomsten hebben projecten ondersteund zoals nieuwe groene bussen in Hongarije, overstromingsrisicobeheer in Estland of een mobiliteitsvoucherprogramma in Italië. In het kader van de herziening zal een groter deel van deze inkomsten worden geherinvesteerd in de sectoren die onder het ETS vallen om de industrie sneller koolstofvrij te maken.
Is de EU de enige regio ter wereld met koolstofbeprijzing?
Koolstofbeprijzing is een beproefde aanpak die wereldwijd in steeds meer landen wordt toegepast. Het systeem bestaat al in landen als China, Zuid-Korea, Nieuw-Zeeland, Canada en verschillende staten van de VS. Er worden nieuwe systemen ontwikkeld in onder andere Brazilië, Turkije, Japan en India.
Tussen 2016 en 2026 is het aantal toegepaste koolstofbelastingen en ETS-regelingen meer dan verdubbeld, en daardoor ook het aandeel van de wereldwijde broeikasgasuitstoot dat onder een ETS valt. Voor bijna 30% van de wereldwijde uitstoot gelden nu koolstofbeprijzingsregelingen.
Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 17 juli 2026.