Jaarverslag van 2023 over het toezicht op de toepassing van het EU-recht

Ieder jaar publiceert de Commissie een verslag over de controle op de toepassing van het EU-recht in het voorgaande jaar. Het verslag bespreekt de belangrijkste aspecten van de toepassing van het EU-recht door de lidstaten en de maatregelen die de Commissie in 2023 heeft getroffen om de naleving te bevorderen. In het hoofdverslag worden de belangrijkste onderzoeken en inbreukprocedures van de Commissie beschreven in het kader van haar politieke prioriteiten. Deze website toont de inbreukzaken, EU-pilotdialogen en klachten per beleidsterrein en per lidstaat, over een periode van vijf jaar. De pagina’s over specifieke beleidsterreinen bieden informatie over de manier waarop de Commissie de naleving op deze gebieden heeft bevorderd. Ook wordt verwezen naar belangrijke arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Op de pagina’s over de lidstaten vindt u meer gedetailleerde informatie over dat land. 

Inbreuken

Het openbaar register van inbreukprocedures van de Commissie biedt toegang tot lijsten van lopende zaken per beleidsterrein en per lidstaat. Het wordt in real time bijgewerkt. In het register kunt u ook zoeken naar inbreukprocedures die in 2023 zijn geopend of afgesloten, of naar soorten beslissingen (bv. aanmaningsbrieven, met redenen omklede adviezen of verwijzingen naar het Hof van Justitie).

Evolutie van inbreukprocedures

Bovenstaande grafiek toont het aantal nieuwe, gesloten of lopende zaken aan het einde van het jaar in de periode 2019-2023. In het dropdownmenu kunt u een beleidsterrein kiezen.

Nieuwe inbreukzaken

[notranslate]new_infringement_cases_2019_2023[/notranslate]

Via deze interactieve grafiek kunt u de verdeling van de nieuwe inbreukzaken in het gekozen jaar bekijken per beleidsterrein en per type inbreuk.

Lopende inbreukzaken aan het einde van het jaar

[notranslate]infringement_cases_open_at_year_end_2019_2023[/notranslate]

Via bovenstaande grafiek kunt u het aantal lopende inbreukzaken aan het einde van het gekozen jaar bekijken per beleidsterrein.

Soort nieuwe inbreukprocedures per lidstaat

Soort inbreukprocedures die aan het einde van het jaar lopende zijn per lidstaat plus het VK

Gesloten inbreukprocedures, afhankelijk van de procedurefase

In 2023 heeft de Commissie 1 038 inbreukprocedures gesloten. In 94 % van de zaken werd de procedure gesloten zonder dat een zaak aanhangig moest worden gemaakt bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. De Commissie heeft deze inbreukprocedures gesloten in de volgende fasen:

• 680 procedures na de verzending van een ingebrekestelling op grond van artikel 258 VWEU;
• 300 procedures na het uitbrengen van een met redenen omkleed advies
• 20 procedures na het besluit om de zaak voor het Hof te brengen, maar nog voor de indiening van de vordering bij het Hof
• 25 procedures na het arrest van het Hof op grond van artikel 258 VWEU
• 13 procedures zijn ingetrokken voordat het Hof een uitspraak heeft gedaan De Commissie trok deze zaken in omdat de betrokken lidstaten de nodige maatregelen namen om aan het EU-recht te voldoen.
   

Verwijzingen naar het Hof en arresten van het Hof

In 2023 besloot de Commissie in totaal 82 zaken voor het Hof van Justitie te brengen. 77 van deze zaken zijn voor het eerst naar het Hof verwezen (krachtens artikel 258 en/of artikel 260, lid 3, VWEU) en 5 zaken zijn voor de tweede keer naar het Hof verwezen (krachtens artikel 260). 

Nadat de Commissie heeft besloten juridische stappen te ondernemen, schrijft zij een verzoek en dient zij dit in bij het het Hof van Justitie. In 2023 heeft de Commissie 49 zaken voor het Hof gebracht (waaronder een aantal zaken waarvoor al vóór 2023 besloten was deze door te verwijzen naar het Hof). 

Volgens artikel 260, lid 3, VWEU kan de Commissie, wanneer een lidstaat de Commissie zijn maatregelen ter omzetting van een volgens een wetgevingsprocedure aangenomen richtlijn niet heeft meegedeeld, financiële sancties voorstellen, zelfs wanneer zij een zaak voor het eerst bij het Hof aanhangig maakt. De Commissie heeft besloten het Hof te vragen financiële sancties op te leggen in 40 zaken (meer informatie over de stappen van een inbreukprocedure).

In 2023 heeft het Hof 19 arresten gewezen op grond van artikel 258 VWEU, één arrest op grond van artikel 258 en artikel 260, lid 3, VWEU en drie arresten op grond van artikel 260, lid 2, VWEU. Het Hof heeft financiële sancties opgelegd aan twee lidstaten (Roemenië en Zweden). Het Verenigd Koninkrijk heeft ook een geldelijke sanctie opgelegd gekregen.

21 arresten waren in het voordeel van de Commissie, terwijl het Hof in twee zaken betreffende Bulgarije en Denemarken de vordering van de Commissie heeft verworpen. 

De lidstaten moeten alle maatregelen nemen die nodig zijn om een vonnis van het Hof zo snel mogelijk uit te voeren. Dit gebeurt echter niet altijd. Eind 2023 liepen er nog 80 inbreukprocedures op grond van artikel 258 VWEU en 17 inbreukprocedures op grond van artikel 260, lid 2, VWEU nadat het Hof een uitspraak had gedaan , omdat de Commissie van oordeel was dat de lidstaten de arresten nog niet hadden uitgevoerd. In gevallen waarin het Hof reeds financiële sancties had opgelegd, betalen de betrokken lidstaten dwangsommen zodra het Hof een uitspraak heeft gedaan, en zal de Commissie deze betalingen blijven eisen totdat de uitspraak volledig is nageleefd. 

Financiële sancties

In 2023 hebben vijf lidstaten financiële sancties betaald die zijn opgelegd door het Hof van Justitie van de Europese Unie. Sommige lidstaten betalen voor sancties die verband houden met verschillende tegelijkertijd lopende inbreukzaken. Boetes werden opgelegd in de volgende beleidsterreinen: justitie, milieu, mededinging en belastingen/douane. Ook aan het Verenigd Koninkrijk is een geldelijke sanctie opgelegd. Bovenstaande grafiek toont de verdeling van de in 2023 betaalde boetes per lidstaat. De bedragen zijn definitief nadat alle rechtsmiddelen zijn uitgeput. 

Lopende inbreukprocedures na uitspraak van het Hof van Justitie, per lidstaat

Via bovenstaande grafiek kunt u het aantal lopende inbreukzaken na een arrest van het Hof van Justitie bekijken per beleidsterrein en per lidstaat. De Commissie sluit inbreukprocedures pas af wanneer zij van oordeel is dat de betrokken lidstaat het arrest van het Hof volledig heeft nageleefd. 

Omzetting van richtlijnen

Voor 34 richtlijnen liep in 2023 de termijn af waarbinnen deze in nationale wetgeving moest zijn omgezet. Dat zijn er minder dan in 2022, toen 42 termijnen afliepen. De omzettingstermijn wordt door de wetgevers vastgesteld wanneer zij de richtlijn aannemen. De termijnen kunnen variëren naargelang van het soort richtlijn, de lengte en de complexiteit daarvan. Zo kunnen voor gedelegeerde en uitvoeringsrichtlijnen kortere omzettingstermijnen gelden dan voor richtlijnen die volgens de gewone wetgevingsprocedure zijn vastgesteld. De gemiddelde termijn voor omzetting was 19 maanden voor richtlijnen met voor 2023 vastgestelde termijnen. 

Nieuwe zaken wegens te late omzetting 2019-2023

[notranslate]new_late_transposition_cases_2019_2023[/notranslate]

Via deze interactieve grafiek kunt u de verdeling van de nieuwe zaken wegens te late omzetting in 2023 bekijken per beleidsterrein en per sector binnen het beleidsterrein.

Gevallen van te late omzetting in 2023 per lidstaat plus VK

EU-pilotprocedures

De Commissie gebruikt de EU-pilotdialoog als instrument wanneer dit waarschijnlijk sneller tot naleving zal leiden dan een formele inbreukprocedure. Op die manier kan de Commissie een aantal zaken oplossen zonder te moeten overgaan tot een inbreukprocedure. De pilotprocedure kan ook nuttig blijken wanneer de Commissie de feitelijke of juridische informatie wenst te verzamelen die nodig is om haar beoordeling uit te voeren.

Nieuwe EU-pilotzaken 2019-2023

[notranslate]new_eu_pilot_cases_2019_2023[/notranslate]

Via deze interactieve grafiek kunt u de verdeling van de nieuwe EU-pilotprocedures in 2023 bekijken per beleidsterrein en per sector.

Evolutie van EU-pilotprocedures

Bovenstaande grafiek toont het aantal nieuwe, gesloten of lopende EU-pilotprocedures aan het einde van het jaar in de periode 2019-2023. In het dropdownmenu kunt u een beleidsterrein kiezen.

In 2023 heeft de Commissie 253 EU-pilotprocedures geopend. Daarvan waren er 54 het gevolg van klachten en 199 werden door de Commissie geopend naar aanleiding van onderzoeken op eigen initiatief.

De Commissie heeft in 2023 259 EU-pilotprocedures afgesloten, in 209 gevallen na bevredigende antwoorden van de betrokken lidstaten. Het percentage zaken waarin het tot een oplossing gekomen is, ligt op 81 %, wat lager is dan in 2022 (74 %). In 29 gevallen werd de EU-pilotdialoog afgesloten met het voornemen om de kwestie verder te behandelen door middel van een inbreukprocedure. 5 van deze zaken waren gebaseerd op klachten.

De beleidsterreinen met de meeste EU-pilotprocedures gevolgd door een formele inbreukprocedure zijn financiële diensten (7 zaken), klimaatactie (6 zaken) en energie (4 zaken).
 

Lopende EU-pilotprocedures eind 2023 per lidstaat

Klachten

Nieuwe klachten 2019-2023

[notranslate]new_complaints_2019_2023[/notranslate]

Via deze interactieve grafiek kunt u de verdeling van de nieuwe klachten in 2023 bekijken per beleidsterrein en per onderwerp.

Evolutie van klachten

Bovenstaande grafiek toont het aantal nieuwe, behandelde of lopende klachten aan het einde van het jaar in de periode 2019-2023. In het dropdownmenu kunt u een beleidsterrein kiezen.

Klachten behandeld in 2023

Via deze interactieve grafiek kunt u de verdeling van de in 2023 behandelde klachten bekijken per beleidsterrein.

In 2023 heeft de Commissie 2 452 klachten behandeld. Uitgesloten zijn inkomende meldingen, die personen en entiteiten als klacht indienden maar die niet voldeden aan de formele criteria van een klacht. Deze kregen een antwoord in het kader van de bestuurlijke gedragscode van de Commissie (1 071 gevallen). 

Voor 2 074 klachten heeft de Commissie geen inbreuk op het EU-recht vastgesteld, of een mogelijke inbreuk die in principe niet door de Commissie wordt onderzocht overeenkomstig de strategische aanpak van handhaving op grond van de mededeling van 2016 inzake betere resultaten van de EU-wetgeving door betere toepassing.

Het ging bijvoorbeeld om een klacht over een individueel geval van onjuiste toepassing van het EU-recht, waarbij er onvoldoende aanwijzingen waren voor een algemene praktijk of systematische niet-naleving van het EU-recht. De klager kan in zo’n geval het probleem oplossen via nationale verhaalmechanismen. Een specifiek onderzoek van de Commissie is zo’n geval niet nodig.

De Commissie is in 110 gevallen een onderzoek gestart in het kader van een EU-pilotprocedure of een inbreukprocedure. Dit is een daling ten opzichte van 2022 (170 gevallen). Dit betekent dat de Commissie in 2023 4,5 % van de klachten verder heeft onderzocht.

238 klachten werden gesloten omdat er al een soortgelijke klacht bestond, en 24 klachten werden ingetrokken (hetzij door de klager, hetzij omdat er geen klachtenformulier binnenkwam). De Commissie heeft ook 6 klachten doorgestuurd naar Solvit. 

In 2023 publiceerde de Commissie de ontvangstbevestigingen voor twee meervoudige klachten. Via een meervoudige klacht kan de Commissie veel individuele klachten over dezelfde zaak of soortgelijke zaken tegen dezelfde lidstaat behandelen. De Commissie registreert alle klachten dan onder één registratienummer en vervangt individuele correspondentie over klachten door mededelingen op de Europa-website. Een meervoudige klacht wordt in bovenstaande statistieken als één klacht geteld. Deze meervoudige klachten hadden betrekking op:

• een beweerde schending door Oostenrijk van de EU-regels inzake vrij verkeer van goederen (135 individuele klachten);
• het Spaanse ontwerp van organieke amnestiewet voor de normalisering van de institutionele, politieke en sociale situatie in Catalonië, ingediend bij het Spaanse parlement op 13 november 2023 (6 773 individuele klachten).
   

Klachten die geleid hebben tot EU-pilot- of inbreukprocedures, per onderwerp

De volgende lidstaten zijn het meest betrokken bij de 110 klachten die hebben geleid tot een EU-pilot- of inbreukprocedure:

• Italië (20),
• Duitsland (17),
• Spanje (15), en
• Frankrijk (15).

Indien inbreukprocedures op basis van klachten (of die daarmee verband houden) niet worden opgelost in deze fase, aarzelt de Commissie niet om een lidstaat voor het Hof van Justitie van de Europese Unie te dagen.

In 2023 heeft de Commissie 11 besluiten genomen om een lidstaat voor het Hof te dagen in een zaak die voortkwam uit een klacht (waarbij 10 lidstaten betrokken waren). De beleidsterreinen die het meest aan bod komen, zijn de interne markt (5 gevallen), met name de slechte toepassing van de richtlijn betalingsachterstand (2 gevallen), en milieu (3 gevallen), met name de slechte toepassing van de kaderrichtlijn afvalstoffen (2 gevallen).
 

Gemiddelde tijd voor behandeling van de klacht

Bovenstaande grafiek toont de gemiddelde tijd in weken die nodig is voordat een besluit wordt genomen tot sluiting van de klacht of voor verder onderzoek in een EU-pilot- of inbreukprocedure. 

68 weken was de gemiddelde duur voor het behandelen van klachten die in 2023 werden gesloten en niet verder onderzocht via de EU-pilotdialoog of -inbreukprocedure.

Voor het behandelen van klachten met daarna verder onderzoek in het kader van EU-pilot- of inbreukprocedure, die in 2023 werden gesloten, was gemiddeld 84 weken nodig.

Meer informatie over inbreukzaken per beleidsterrein

Lidstaten

Methode

In dit verslag worden de acties van de Commissie voor de controle op en de handhaving van het EU-recht in 2023 uiteengezet. De stand van zaken met betrekking tot de genoemde inbreukprocedures kan sindsdien gewijzigd zijn.

De beleidsterreinen in het jaarverslag komen overeen met die van de directoraten-generaal (DG’s) van de Commissie. Sommige bredere onderwerpen kunnen door verschillende DG’s worden behandeld. Zo kunnen inbreuken op de eengemaakte markt gebaseerd zijn op wetgeving inzake het vrije verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal over de grenzen heen binnen de EU, maar ook op belastingen, werkgelegenheid, cultuur, sociaal beleid, onderwijs, volksgezondheid, energie, consumentenbescherming, vervoer, milieu (met uitzondering van natuurbescherming), en de informatiemaatschappij en de media. Inbreuken op de eengemaakte markt worden daarom in het jaarverslag meegeteld bij deze meer specifieke beleidsterreinen.

Voor een bepaald beleidsterrein kunnen de cijfers in de loop der tijd veranderen, aangezien zaken voor behandeling van het ene beleidsterrein naar het andere kunnen worden overgedragen. De totale cijfers op alle beleidsterreinen zijn wel accuraat.

De verwijzing naar “klachten” in dit verslag omvat binnenkomende correspondentie die door de afzender als klacht wordt aangemerkt, ook wanneer deze niet voldoet aan de voorwaarden voor een klacht (zie punt 3 van de bijlage betreffende administratieve procedures voor het beheer van betrekkingen met de klager met betrekking tot de toepassing van het recht van de Europese Unie op de mededeling van 2016 “EU-wetgeving: betere resultaten door betere toepassing”). Voorts omvat de verwijzing naar “klachten” ook zogenaamde “meervoudige klachten”, waarbij de Commissie soms een zeer groot aantal individuele klachten gezamenlijk behandelt en als één klacht registreert. Wat het aantal klachten betreft, kan een verschil met de cijfers van het vorige jaarverslag in sommige gevallen te wijten zijn aan een vertraagde, dubbele of foutieve registratie bij het opvragen van de statistische gegevens.

Informatie over het Verenigd Koninkrijk en het terugtrekkingsakkoord

Op 1 februari 2020 trad het terugtrekkingsakkoord (Brexit) in werking en stapte het Verenigd Koninkrijk formeel uit de EU. De in het terugtrekkingsakkoord vastgestelde overgangsperiode liep af op 31 december 2020. Overeenkomstig het terugtrekkingsakkoord kan de Commissie bestaande inbreukprocedures voortzetten en nieuwe zaken tegen het VK openen wegens inbreuken op het EU-recht die zich voor het einde van de overgangsperiode hebben voorgedaan. Nieuwe zaken zijn ook mogelijk wegens inbreuken op sommige bepalingen van het terugtrekkingsakkoord of de protocollen daarvan. Daarom zijn zaken betreffende het Verenigd Koninkrijk ook in de algemene statistieken van dit verslag opgenomen.

Het terugtrekkingsakkoord moet ook door de EU-lidstaten ten uitvoer worden gelegd. Aangezien het deel uitmaakt van het EU-recht, is de Commissie belast met het toezicht op het terugtrekkingsakkoord en handhaaft zij de uitvoering ervan. Hoe het deel over burgerrechten in het terugtrekkingsakkoord ten uitvoer is gelegd en gehandhaafd, is gedetailleerd beschreven op de website van de Commissie.