Er is vooruitgang op het gebied van de rechtsstaat in de EU, maar meer actie blijft nodig

De rechtsstaat vormt het fundament van onze democratieën. Het is ook een integraal onderdeel van de toekomst van onze economieën en van de veiligheid van Europa. In haar meest recente jaarverslag over de rechtsstaat onderzoekt de Europese Commissie de ontwikkelingen op het gebied van de rechtsstaat in alle EU-landen en vier uitbreidingslanden: Albanië, Montenegro, Noord-Macedonië en Servië. Net als in voorgaande jaren is het verslag het resultaat van een intensieve dialoog met de nationale autoriteiten en belanghebbenden om de rechtsstaat te versterken. De bevindingen zijn een belangrijke stimulans voor hervormingen.

Uit het verslag van dit jaar blijkt dat er een positieve trend is in veel EU-landen. Er zijn wezenlijke hervormingen doorgevoerd op vier belangrijke gebieden: justitie, corruptiebestrijding, mediavrijheid en institutionele controlemechanismen. Sommige EU-landen hebben nog steeds te maken met uitdagingen, en in enkele landen is de situatie ernstig. Over het algemeen blijft het streven om de rechtsstaat te versterken echter duidelijk aanwezig, aangezien een groot aantal van de aanbevelingen uit het verslag van 2024 zijn opgevolgd. 

Omdat de rechtsstaat belangrijk is voor bedrijven die internationaal actief zijn, wordt in het verslag van 2025 gewezen op kwesties die rechtstreeks verband houden met de goede werking van de eengemaakte markt, zoals degelijke wetgeving en regels inzake overheidsopdrachten. 

Enkele centrale bevindingen:

• Rechtsstelsels — veel EU-landen hebben vooruitgang geboekt op het gebied van justitiële hervormingen, zoals het versterken van de onafhankelijkheid van de raden voor de rechtspraak, aanvullende waarborgen voor de benoeming van rechters en de autonomie van aanklagers. Toch melden veel landen dat de middelen voor de rechtsstelsels onder druk komen te staan, wat van invloed is op de kwaliteit en efficiëntie van justitie. In de uitbreidingslanden moeten ongepaste beïnvloeding en pogingen om de onafhankelijkheid van rechters te ondermijnen worden aangepakt.
• Kaders voor corruptiebestrijding — verschillende EU-landen hebben nieuwe anticorruptiestrategieën ontwikkeld en hun institutionele capaciteit versterkt, onder meer door de middelen voor rechtshandhaving, het openbaar ministerie en de rechterlijke macht te verhogen. Er zijn echter nog meer maatregelen nodig om de preventieve kaders te versterken. De uitbreidingslanden hebben vooruitgang geboekt bij de versterking van de wettelijke en institutionele kaders, maar moeten het onderzoek naar en de vervolging van corruptiezaken verbeteren.
• Vrijheid en pluriformiteit van de media — in de EU-landen worden hervormingen doorgevoerd om hun nationale wetgeving af te stemmen op de nieuwe regels van de Europese verordening mediavrijheid. Gezien aanhoudende bedreigingen is er steeds meer aandacht voor de veiligheid en bescherming van journalisten. Er zijn nog verdere maatregelen nodig om problemen aan te pakken, zoals de veiligheid van journalisten, betere waarborgen voor de onafhankelijkheid van sommige mediaregulatoren en publieke media, meer transparantie van eigendom en eerlijkere en transparantere gunning van overheidsreclame. In de uitbreidingslanden is er ook bezorgdheid over de politisering van mediaregulatoren en de benoeming van de leiding van de omroepen.
• Institutionele controles en waarborgen — in verschillende EU-landen worden hervormingen doorgevoerd, zoals belanghebbenden betrekken bij het wetgevingsproces en de kwaliteit van de wetgeving verbeteren. In enkele EU-landen blijven belemmeringen bestaan op het gebied van financierings- of registratievereisten voor het maatschappelijk middenveld. In sommige EU-landen hebben maatschappelijke organisaties te kampen met ernstige uitdagingen, buitensporige financiële beperkingen of controles of ontoereikende bescherming. Inclusieve governance wordt in de uitbreidingslanden beperkt door uitdagingen met wetgevingsprocessen en ondoeltreffende openbare raadplegingen.
• Eengemaaktemarktdimensie — in het verslag van dit jaar wordt bijzondere nadruk gelegd op kwesties die van invloed kunnen zijn op de goede werking van de eengemaakte EU-markt of die van invloed zijn op het ondernemingsklimaat, zoals degelijke wetgeving, regels inzake overheidsopdrachten en de stabiliteit van de regelgeving.

De Commissie heeft het Europees Parlement en de Raad verzocht de algemene en landenspecifieke debatten op basis van dit verslag voort te zetten, en de aanbevelingen te gebruiken om na te gaan hoe concrete vooruitgang kan worden geboekt. De Commissie heeft ook de nationale parlementen, het maatschappelijk middenveld en andere belangrijke belanghebbenden opgeroepen de nationale dialoog over de rechtsstaat voort te zetten, ook op Europees niveau, met een grotere betrokkenheid van de burgers.

Meer informatie

Verslag over de rechtsstaat 2025

Verslag over de rechtsstaat 2025 – Vragen en antwoorden

Onze democratie beschermen en onze waarden hooghouden

Persbericht: Verslag over de rechtsstaat 2025: het belang van de rechtsstaat voor de Europese democratie, veiligheid en economie