Πρόοδος στην ΕΕ όσον αφορά το κράτος δικαίου, αλλά απαιτείται περαιτέρω δράση —τα πορίσματα της έκθεσης

Το κράτος δικαίου αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο των δημοκρατιών μας. Αποτελεί επίσης αναπόσπαστο μέρος του μέλλοντος των οικονομιών μας και της ασφάλειας της Ευρώπης. Στην τελευταία ετήσια έκθεσή της για το κράτος δικαίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τις εξελίξεις στον τομέα του κράτους δικαίου σε όλες τις χώρες της ΕΕ, καθώς και σε τέσσερις χώρες που συμμετέχουν στη διαδικασία διεύρυνσης — Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία. Όπως και τα προηγούμενα έτη, η έκθεση είναι αποτέλεσμα στενού διαλόγου με τις εθνικές αρχές και τα ενδιαφερόμενα μέρη για την ενίσχυση του κράτους δικαίου. Τα πορίσματά της αποτελούν σημαντικό κίνητρο για μεταρρυθμίσεις.

Η φετινή έκθεση επιβεβαιώνει ότι πολλά κράτη μέλη βρίσκονται σε θετική πορεία, καθώς έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές μεταρρυθμίσεις σε τέσσερις βασικούς τομείς —δικαιοσύνη, καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και θεσμικοί έλεγχοι και ισορροπίες. Ορισμένες χώρες της ΕΕ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις και, σε μερικές από αυτές, η κατάσταση είναι σοβαρή. Ωστόσο, συνολικά, η δέσμευση για την ενίσχυση του κράτους δικαίου παραμένει ισχυρή, καθώς υλοποιείται σημαντικός αριθμός συστάσεων της έκθεσης του 2024. 

Δεδομένου ότι το κράτος δικαίου αποτελεί σημαντικό μέλημα για τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε διασυνοριακό επίπεδο, η έκθεση του 2025 επισημαίνει ζητήματα που συνδέονται άμεσα με την ορθή λειτουργία της ενιαίας αγοράς, όπως η κατάλληλη νομοθεσία και οι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις. 

Τα κυριότερα πορίσματα είναι τα εξής

• Συστήματα απονομής δικαιοσύνης — πολλές χώρες της ΕΕ έχουν σημειώσει πρόοδο όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα της δικαιοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης της ανεξαρτησίας των δικαστικών συμβουλίων, πρόσθετων διασφαλίσεων για τους διορισμούς δικαστών και της αυτονομίας των εισαγγελέων. Ωστόσο, πολλές χώρες αναφέρουν πίεση στους πόρους για τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης, η οποία επηρεάζει την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης. Στις χώρες της διεύρυνσης, πρέπει να αντιμετωπιστούν η αθέμιτη επιρροή και οι απόπειρες υπονόμευσης της ανεξαρτησίας των δικαστών.
• Πλαίσια για την καταπολέμηση της διαφθοράς — αρκετές χώρες της ΕΕ έχουν αναπτύξει νέες στρατηγικές για την καταπολέμηση της διαφθοράς και έχουν ενισχύσει τη θεσμική τους ικανότητα, μεταξύ άλλων αυξάνοντας τους πόρους για τις αρχές επιβολής του νόμου, τις εισαγγελικές αρχές και το δικαστικό σώμα. Ωστόσο, εξακολουθεί να απαιτείται περαιτέρω δράση για την ενίσχυση των προληπτικών πλαισίων. Οι χώρες της διεύρυνσης σημείωσαν πρόοδο όσον αφορά την ενίσχυση των νομικών και θεσμικών πλαισίων, αλλά πρέπει να βελτιώσουν την έρευνα και τη δίωξη υποθέσεων διαφθοράς.
• Ελευθερία και πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης — Στις χώρες της ΕΕ βρίσκονται σε εξέλιξη μεταρρυθμίσεις για την ευθυγράμμιση των εθνικών νομοθεσιών με τους νέους κανόνες στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κανονισμού για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Δίνεται μεγαλύτερη προσοχή στην ασφάλεια και την προστασία των δημοσιογράφων, εν μέσω συνεχιζόμενων απειλών. Εξακολουθεί να απαιτείται περαιτέρω δράση προκειμένου να αντιμετωπιστούν ανησυχίες όπως η ασφάλεια των δημοσιογράφων, να βελτιωθούν οι διασφαλίσεις όσον αφορά την ανεξαρτησία ορισμένων ρυθμιστικών αρχών των μέσων ενημέρωσης και των δημόσιων μέσων ενημέρωσης, να αυξηθεί η διαφάνεια όσον αφορά την ιδιοκτησία τους, και να διασφαλιστεί περισσότερη δικαιοσύνη και διαφάνεια στην κατανομή της κρατικής διαφήμισης. Στις χώρες της διεύρυνσης υπάρχουν επίσης ανησυχίες για την πολιτικοποίηση των ρυθμιστικών αρχών των μέσων ενημέρωσης και τον διορισμό της ηγεσίας των ραδιοτηλεοπτικών φορέων.
• Θεσμικοί έλεγχοι και ισορροπίες — μεταρρυθμίσεις, όπως η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στη νομοθετική διαδικασία και η βελτίωση της ποιότητας της νομοθεσίας, βρίσκονται σε εξέλιξη σε αρκετές χώρες της ΕΕ. Σε λίγες χώρες της ΕΕ εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια όσον αφορά τη χρηματοδότηση ή τις απαιτήσεις καταχώρισης για την κοινωνία των πολιτών. Σε ορισμένες χώρες της ΕΕ οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις, καθώς υπόκεινται σε υπερβολικούς οικονομικούς περιορισμούς και ελέγχους ή προστατεύονται ανεπαρκώς. Στις χώρες της διεύρυνσης, οι προκλήσεις στις νομοθετικές διαδικασίες και οι αναποτελεσματικές δημόσιες διαβουλεύσεις περιορίζουν τη συμπεριληπτική διακυβέρνηση.
• Διάσταση της ενιαίας αγοράς — Η φετινή έκθεση έδωσε ιδιαίτερη έμφαση σε ζητήματα που μπορούν να επηρεάσουν την ορθή λειτουργία της ενιαίας αγοράς ή να διαμορφώσουν το επιχειρηματικό περιβάλλον, όπως η κατάλληλη νομοθεσία, οι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις και η σταθερότητα του ρυθμιστικού περιβάλλοντος.

Η Επιτροπή κάλεσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να συνεχίσουν τις γενικές και ειδικές ανά χώρα συζητήσεις βάσει αυτής της έκθεσης και να χρησιμοποιήσουν τις συστάσεις προκειμένου να εξετάσουν πώς μπορεί να επιτευχθεί απτή πρόοδος. Η Επιτροπή κάλεσε επίσης τα εθνικά κοινοβούλια, την κοινωνία των πολιτών και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να συνεχίσουν τον διάλογο για το κράτος δικαίου στη χώρα τους, καθώς και τον διάλογο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών.

Για περισσότερες πληροφορίες

Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου

Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου — Ερωτήσεις και απαντήσεις

Προστατεύουμε τη δημοκρατία μας, προασπίζουμε τις αξίες μας

Δελτίο Τύπου: Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου: η σημασία του κράτους δικαίου για τη δημοκρατία, την ασφάλεια και την οικονομία της Ευρώπης