Ar aghaidh go dtí an príomhábhar
Lógó an Choimisiúin Eorpaigh
ga
An Coimisiún Eorpach

Dlí na gcuideachtaí agus an rialachas corparáideach

Rialacha an Aontais agus gníomhaíocht sa réimse sin, an Sainghrúpa Neamhfhoirmiúil um Dhlí na gCuideachtaí, plean gníomhaíochta maidir le dlí cuideachtaí agus rialachas corparáideach.

Togra maidir le EU Inc.

Ina Chompás Iomaíochais i mí Eanáir 2025, nocht an Coimisiún pleananna le haghaidh ‘28ú córas’ arb é is aidhm dó iomaíochas gheilleagar na hEorpa a neartú. Cuid lárnach den 28ú córas is ea an togra EU Inc.. Cuireann an tionscnamh córas dlí corparáideach aontaithe nua ar fáil a mbeidh feidhm aige ar fud an Mhargaidh Aonair, rud lena dtabharfar rochtain do chuideachtaí EU Inc. ar nósanna imeachta simplí, solúbtha, digiteacha agus tapa ar feadh a saolré ar fad.

EU Inc.: Córas dlí corparáideach nua comhchuibhithe

Rialacha an Aontais sa réimse seo

Is é is cuspóir do rialacha an Aontais sa réimse seo ná

  • deimhin a dhéanamh de gur féidir gnólachtaí a chur ar bun agus oibríochtaí a dhéanamh aon áit san Aontas Eorpach
  • cosaint a chur ar fáil do scairshealbhóirí agus do pháirtithe eile ar nós fostaithe agus creidiúnaithe a bhfuil leas ar leith acu i gcuideachtaí
  • gnó a dhéanamh níos éifeachtaí, níos iomaíche agus níos inbhuanaithe san fhadtéarma
  • gnólachtaí atá lonnaithe i dtíortha éagsúla an Aontais a spreagadh chun comhoibriú le chéile.

Comhlánaíonn rialacha an Aontais maidir le tuairisciú cuideachta, iniúchadh agus trédhearcacht an creat dlí sin.

Tuairisciú ó chuideachtaí agus iniúchadh ar chuideachtaí

Foirmiú, caipiteal, ceanglais nochta agus oibríochtaí cuideachtaí

Cuimsíonn rialacha dhlí cuideachtaí an Aontais saincheisteanna ar nós cheanglais na cuideachtaí maidir le foirmiú, caipiteal agus nochtadh, agus ar nós oibríochtaí (cumaisc, deighiltí) na gcuideachtaí

Treoir 2017/1132 – Dlí digiteach na gcuideachtaí 

Códaítear anois cuid mhór de dhlí cuideachtaí an Aontais i dTreoir aonair – Treoir 2017/1132 a bhaineann le gnéithe áirithe de dhlí na gcuideachtaí.

Treoir (AE) 2025/25 an 19 Nollaig 2024 a mhéid a bhaineann le húsáid uirlisí agus próiseas digiteach i ndlí na gcuideachtaí a leathnú agus a uasghrádú a thuilleadh, tháinig sí i bhfeidhm an 30 Eanáir 2025. Leis an Treoir sin, laghdófar go mór an t-ualach riaracháin ar chuideachtaí trí fhoirmiúlachtaí a shimpliú agus trí réitigh ‘digiteacha mar réamhshocrú’ a sholáthar. Mar shampla, cuirfidh sí prionsabal na haonuaire i bhfeidhm ionas nach mbeidh ar chuideachtaí doiciméid a chur isteach arís agus fochuideachtaí nó brainsí á mbunú acu i mBallstáit eile agus Deimhniú Cuideachta an Aontais a thabhairt isteach, i.e. an pas corparáideach Eorpach do chuideachtaí. Cuirfidh sí feabhas freisin ar thrédhearcacht agus ar iontaoibh sa timpeallacht ghnó sa mhargadh aonair, trí níos mó eolais faoi chuideachtaí a chur ar fáil go poiblí agus trína chinntiú go bhfuil eolas cuideachta i gcláir ghnó iontaofa agus cothrom le dáta.

I dTreoir 2019/1151 an 20 Meitheamh 2019, tá forálacha maidir le húsáid uirlisí digiteacha agus úsáid próiseas digiteach i réimse dhlí na gcuideachtaí. Tá roinnt spriocdhátaí trasuímh aici, agus rachaidh an spriocdháta deireanach in éag i mí Lúnasa 2023 chun Airteagail áirithe a thrasuí. I dTreoir (AE) 2019/2121 an 27 Samhain 2019, leagtar síos rialacha nua maidir le comhshónna agus deighiltí trasteorann agus leasaítear na rialacha maidir le cumaisc thrasteorann. Chuaigh a sprioc-am trasuímh in éag i mí Eanáir 2023. Leis an tsraith nua rialacha seo, cuirfear ar chumas gnólachtaí uirlisí digiteacha a úsáid i nósanna imeachta um dhlí na gcuideachtaí chomh maith le hathstruchtúrú agus aistriú trasteorann, agus san am céanna bearta coimirce láidre in aghaidh na calaoise a chur ar fáil agus geallsealbhóirí a chosaint. 

Le Treoir (AE) 2025/25, Treoir 2019/1151 agus Treoir (AE) 2019/2121, déantar athbhreithniú agus comhlánú ar Threoir 2017/1132.


Treoir 2012/17 – Córas idirnasctha na gclár gnó (‘BRIS’)

Le Treoir 2012/17/AE agus Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2021/1042 ón gCoimisiún, leagtar amach rialacha maidir le córas idirnasctha na gclár gnó (‘BRIS’). Tá BRIS i bhfeidhm ón 8 Meitheamh 2017. Leis an gcóras sin, cuirtear rochtain leictreonach ar fud an Aontais ar fáil ar eolas agus doiciméid chuideachta a stóráiltear i gcláir ghnó na mBallstáit tríd an Tairseach Eorpach don r-Cheartas. Ina theannta sin, cuireann BRIS ar chumas na gclár gnó eolas a mhalartú eatarthu féin maidir le hoibríochtaí trasteorann agus maidir le cuideachtaí agus a mbrainsí trasteorann. An 29 Márta 2023, foilsíodh an tuarascáil cur chun feidhme maidir le forbairt BRIS, agus go háirithe maidir lena oibríocht theicniúil agus lena gnéithe airgeadais mar a rialaítear le Treoir 2012/17/AE.

 

Treoir 2009/102 – cuideachtaí aonbhaill

Le Treoir 2009/102/CE, cuirtear creat ar fáil maidir le cuideachtaí aonbhaill a bhunú.


Rialachán 2157/2001 agus Rialachán 2137/85 – Rialacha maidir le heintitis dhlítheanacha an Aontais

Tá dhá Rialachán ann lena gcuirtear rialacha ar fáil maidir le heintitis dhlítheanacha an Aontais: Rialachán 2157/2001, ina leagtar amach reacht le haghaidh Cuideachta Eorpach (Societas Europea nó ‘SE’) , i.e. foirm dhlítheanach an Aontais le haghaidh cuideachtaí poiblí faoi theorainn scaireanna, agus ceadaítear do ghnólachtaí ó Bhallstáit éagsúla a ngnó a reáchtáil san Aontas faoi aon ainm branda Eorpach amháin. Rialachán 2137/85, ina leagtar amach reacht le haghaidh Grúpáil Eorpach um Leas Eacnamaíoch (GELE), i.e. foirm dhlítheanach an Aontais le haghaidh grúpáil atá curtha ar bun ag gnólachtaí nó comhlachtaí dlíthiúla agus/nó daoine nádúrtha ó Bhallstáit éagsúla atá i mbun gníomhaíocht eacnamaíoch; is é is aidhm dá leithéid de ghrúpáil gníomhaíochtaí eacnamaíocha trasteorann na mball a éascú nó a fhorbairt. 

Saincheisteanna a bhaineann le rialachas corparáideach

 Le rialacha dhlí cuideachtaí an Aontais, tugtar aghaidh freisin ar shaincheisteanna a bhaineann leis an rialachas corparáideach agus dírítear ar an gcaidreamh idir bainistíocht, bord, scairshealbhóirí an ghnólachta agus na geallsealbhóirí eile, agus ar an ábhar sin, dírítear ar an dóigh a bhfuil an gnólacht á bhainistiú agus á rialú.

  • Le Treoir 2007/36/CE maidir le cearta scairshealbhóirí, leagtar amach cearta áirithe le haghaidh scairshealbhóirí i gcuideachtaí liostaithe.

    Leasaíodh an Treoir sin le Treoir (AE) 2017/828 darb aidhm rannpháirtíocht scairshealbhóirí níos fadtéarmaí a spreagadh.

    Ina theannta sin, i Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2018/1212 ón gCoimisiún ó 2018, leagtar síos na híoscheanglais maidir le sainaithint scairshealbhóra, aistriú eolais agus éascú fheidhmiú chearta na scairshealbhóirí.

  • I dTreoir 2004/25/CE maidir le tairiscintí táthcheangail, leagtar amach na híoschaighdeáin maidir le tairiscintí táthcheangail (nó athruithe rialaithe) a bhaineann le hurrúis ghnólachtaí an Aontais.
  • Le Treoir (AE) 2024/2810 maidir le scaireanna ilvótaí, leagtar síos rialacha comhchoiteanna maidir le struchtúir scaireanna ilvótaí i gcuideachtaí a iarrann go ligfí isteach a scaireanna chun a dtrádála ar shaoráidí trádála iltaobhacha.

Dícheall Cuí Corparáideach Inbhuanaitheachta

Glacadh an Treoir maidir le dícheall cuí inbhuanaitheachta corparáidí (Treoir (AE) 2024/1760) faoin gComhaontú Glas don Eoraip agus faoi Phlean Téarnaimh an Choimisiúin chun bonn taca a chur faoi chuspóir foriomlán an Aontais Eorpaigh i dtaca le haistriú glas agus cóir agus téarnamh inbhuanaithe tar éis ghéarchéim COVID-19 tríd an inbhuanaitheacht a leabú sa rialachas corparáideach. Ag tógáil ar chreataí deonacha na Náisiún Aontaithe, na hEagraíochta um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta, agus na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair atá ann cheana, ceanglaítear leis an Treoir ar chuideachtaí an-mhór atá gníomhach i margadh an Aontais drochthionchar iarbhír agus féideartha ar chearta an duine agus ar an gcomhshaol a shainaithint agus a mhaolú ina n-oibríochtaí féin, in oibríochtaí a bhfochuideachtaí agus ina slabhraí luacha. Tháinig an Treoir sin i bhfeidhm an 25 Iúil 2024. Leasaíodh é ina dhiaidh sin leis an gcéad phacáiste simpliúcháin Omnibus a glacadh faoi chlár oibre iomaíochais an Aontais chun ualach comhlíontachta cuideachtaí a laghdú gan an bonn a bhaint de na cuspóirí beartais tosaigh.

I gcomhréir lena leasú le Treoir (AE) 2026/470, ní mór do na Ballstáit an Treoir a thrasuí ina ndlíthe náisiúnta faoin 26 Iúil 2028. Beidh feidhm aige maidir le cuideachtaí a chomhlíonann na coinníollacha agus a shroicheann na tairseacha a shainítear sa Treoir – cuideachtaí agus comhpháirtíochtaí faoi dhliteanas teoranta, lena gcuimsítear máthairchuideachtaí deiridh, saincheadúnóirí agus ceadúnóirí, agus gnóthais airgeadais rialáilte d’fhoirmeacha dlíthiúla eile a bhfuil sainchónaí orthu san Aontas agus atá an-mhór ina n-aonar nó ar bhonn comhdhlúite, chomh maith le cuideachtaí comhchosúla neamh-AE a bhfuil láimhdeachas an-mhór acu a ghintear san Aontas – ón 26 Iúil 2029. Eiseoidh an Coimisiún sraith leathan treoirlínte chun tacú leis an gcur chun feidhme. Beidh údaráis mhaoirseachta náisiúnta – iad mar chuid de líonra de chuid an Aontais freisin – freagrach as comhlíonadh na rialacha a fhorfheidhmiú. I gcás ina bhfuil cuideachta faoi dhliteanas faoi dhlí Ballstáit maidir le dliteanas sibhialta i leith damáiste a dhéantar do dhuine nádúrtha nó dlítheanach toisc nár chomhlíon sí na ceanglais díchill chuí, beidh sé de cheart ag íospartaigh cúiteamh iomlán a fháil.

Tuilleadh eolais: Dícheall cuí inbhuanaitheachta corparáidí – an Coimisiún Eorpach

Rialachas corparáideach agus luach saothair do bhainc agus do ghnólachtaí infheistíochta

Na rialacha sonracha maidir le rialachas corparáideach agus luach saothair, tá feidhm acu i dtaca le bainc agus gnólachtaí infheistíochta. Is é is aidhm do na rialacha sin tógáil rioscaí iomarcacha a shrianadh agus cobhsaíocht airgeadais a chinntiú sa dóigh sin.

  • Tá na rialacha maidir le rialachas corparáideach agus luach saothar i mbainc agus i ngnólachtaí infheistíochta sistéamacha le fáil sa Treoir maidir le Ceanglais Chaipitil (Treoir 2013/36/AE, arna leasú le Treoir 2019/878/AE agus Treoir (AE) 2024/1619) agus sa Rialachán maidir le Ceanglais Chaipitil (Rialachán Uimh. 575/2013, arna leasú le Rialachán Uimh. 2019/876 agus le Rialachán (AE) 2024/1623).

    Leagtar amach sa Treoir maidir le Ceanglais Chaipitil, i measc nithe eile, rialacha substainteacha agus nós imeachta atá comhsheasmhach agus intuartha chun measúnú a dhéanamh ar oiriúnacht bainisteoirí bainc. Is é is aidhm do na rialacha sin deimhneacht dhlíthiúil a chinntiú do bhainc agus dá mbainisteoirí, chun cóineasú maoirseachta a chothú idir údaráis bhaincéireachta san Aontas. Cuireann siad freisin le stóinseacht agus le bainistiú fónta na mbanc.

  • Tá na rialacha maidir le rialachas corparáideach agus luach saothair le haghaidh gnólachtaí infheistíochta nach gnólachtaí sistéamacha iad le fáil sa Treoir maidir le Gnólachtaí Infheistíochta (Treoir 2019/2034) agus sa Rialachán maidir le Gnólachtaí Infheistíochta (Rialachán 2019/2033).

    Dá bhrí sin, cé go bhfanfaidh gnólachtaí infheistíochta sistéamacha faoi na rialacha baincéireachta, beidh gnólachtaí infheistíochta nach gnólachtaí sistéamacha iad faoi réir córas saincheaptha. Tuilleadh eolais: Rialacha stuamachta do ghnólachtaí infheistíochta.

Sainghrúpaí agus Ardáin do Gheallsealbhóirí

An Sainghrúpa Neamhfhoirmiúil maidir le Dlí na gCuideachtaí agus Rialachas Corparáideach (ICLEG)

Tá ollúna agus gairmithe le dlí na gcuideachtaí mar chuid den ghrúpa seo a chuireann comhairle ar an gCoimisiún maidir le tionscnaimh i réimsí dhlí na gcuideachtaí agus an rialachais chorparáidigh a ullmhú. Bunaíodh an grúpa den chéad uair in 2014 agus rinneadh a bhallraíocht a athnuachan in 2019 tar éis glao nua ar iarratais. Cuireadh síneadh le téarma oifige chomhaltaí agus bhreathnóirí ICLEG in 2024. Tuilleadh eolais faoin ngrúpa ICLEG agus faoina chuid oibre.