Europejska Rada Budżetowa – pytania i odpowiedzi

Czym jest Europejska Rada Budżetowa i czym się zajmuje?

W związku ze sprawozdaniem pięciu przewodniczących w sprawie dokończenia budowy europejskiej unii gospodarczej i walutowej Komisja postanowiła w październiku 2015 r. powołać do życia Europejską Radę Budżetową jako niezależny organ doradczy do spraw fiskalnych. Do głównych obowiązków Europejskiej Rady Budżetowej należy:

(art. 24 rozporządzenia (UE) 2024/1263)

1.  dokonywanie terminowej oceny ex post wdrażania unijnych ram zarządzania budżetowego
2. doradzanie w kwestii przyszłego kursu polityki budżetowej odpowiedniego dla strefy euro jako całości, a także w kwestii zgodnych z nim odpowiednich krajowych kursów polityki budżetowej w ramach zasad paktu stabilności i wzrostu
3. doradzanie, na wniosek Komisji lub Rady, w sprawie wdrażania paktu stabilności i wzrostu, w tym w sprawie przedłużenia ogólnej klauzuli wyjścia zgodnie z art. 25 rozporządzenia (UE) 2024/1263
4. ścisła współpraca z niezależnymi instytucjami fiskalnymi, o których mowa w art. 8a dyrektywy 2011/85/UE
5. przedstawianie sugestii na temat rozwoju ram fiskalnych w przyszłości.

W skład Europejskiej Rady Budżetowej wchodzi przewodniczący i czterech członków, jej prace wspiera sekretariat. Przewodniczący i członkowie są uznanymi na arenie międzynarodowej ekspertami w dziedzinie polityki fiskalnej, finansów publicznych i makroekonomii, posiadającymi doświadczenie w zakresie europejskiego zarządzania gospodarczego i unijnych reguł fiskalnych.

Po co została utworzona rada?

Kryzys gospodarczy i finansowy po 2007 r. pokazał, jak duże znaczenie dla państw członkowskich ma realizacja odpowiedzialnej polityki budżetowej, która pogodzi imperatyw stabilności finansów publicznych z potrzebą stabilizacji gospodarczej. Jest to szczególnie ważne dla strefy euro. Rada przedstawia Komisji i Radzie ocenę wdrażania reguł fiskalnych UE, w tym adekwatności rzeczywistego kursu polityki budżetowej w strefie euro i na poziomie krajowym.

Kiedy powstała rada?

Rada została ustanowiona 21 października 2015 r. decyzją Komisji (UE) 2015/1937 z dnia 21 października 2015 r. ustanawiającą niezależną doradczą Europejską Radę Budżetową. 

Nowa decyzja Komisji została przyjęta 29 lipca 2024 r. jako decyzja Komisji (UE) 2024/2115 z dnia 29 lipca 2024 r. ustanawiająca niezależną doradczą Europejską Radę Budżetową i uchylająca decyzję (UE) 2015/1937. Zasadniczo spotkania rady odbywają się raz w miesiącu lub, w razie potrzeby, częściej.

W jaki sposób wybierani są członkowie rady?

Zorganizowany i przejrzysty proces wyboru pięciu członków rady rozpoczyna się wraz z publikacją otwartego zaproszenia do wyrażenia zainteresowania. Komisja selekcyjna, złożona z urzędników wysokiego szczebla z Komisji, przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne i przygotowuje listę kandydatów na stanowiska przewodniczącego i członków rady. Następnie Komisja konsultuje się z Radą Ministrów i Parlamentem Europejskim w sprawie kandydatów umieszczonych na liście.

Jakie są kryteria wyboru członków rady?

Kryteria oceny kandydatów obejmują:

• udokumentowane i odpowiednie kompetencje i doświadczenie kandydatów, wykazujące, że są oni uznanymi międzynarodowymi ekspertami w dziedzinie makroekonomii, finansów publicznych, polityki budżetowej i zarządzania budżetem
• gruntowną wiedzę na temat unijnych ram budżetowych oraz ich roli w funkcjonowaniu UE i UGW
• udokumentowane i odpowiednie kompetencje i doświadczenie w zakresie kształtowania polityki gospodarczej, najlepiej zdobyte w pracy w instytucjach odpowiedzialnych za kształtowanie polityki, instytucjach doradczych lub w środowisku akademickim
• znajomość instytucji UE oraz unijnych procesów decyzyjnych, a także roli Komisji Europejskiej
• doświadczenie w przeprowadzaniu analizy ekonomicznej w ujęciu horyzontalnym, przez porównanie poszczególnych państw, jest atutem.

Przy selekcji Komisja w miarę możliwości dąży do osiągnięcia równowagi pod względem reprezentatywności, co obejmuje płeć i kraj pochodzenia kandydatów, z uwzględnieniem szczególnych zadań Europejskiej Rady Budżetowej i rodzaju wymaganej wiedzy fachowej. 

Czy rada jest niezależna, czy jest częścią Komisji?

Członkowie rady są zobowiązani do działania w sposób niezależny i nie zwracają się o instrukcje do żadnych instytucji unijnych ani krajowych, organów ani rządów, w tym do Komisji Europejskiej, ani nie przyjmują takich instrukcji. Są zobowiązani do ujawnienia wszelkich potencjalnych konfliktów interesów. Gwarancją bezstronności rady jest jej wyważony skład, który uwzględnia różnego rodzaju doświadczenie, specjalizację i poglądy.

Członkowie ERB nie są pracownikami Komisji i są zobowiązani do zapewniania niezależnej wiedzy fachowej. Chociaż z praktycznych powodów administracyjnych konieczne jest przyłączenie sekretariatu ERB do Komisji, na przykład w celu uzyskania dostępu do podobnych danych, rada została pomyślana jako w pełni niezależny organ.

Mandat i strukturę rady zdefiniowano w sposób przejrzysty w decyzji Komisji (UE) 2024/2115 z dnia 29 lipca 2024 r. ustanawiającej niezależną doradczą Europejską Radę Budżetową i uchylającej decyzję (UE) 2015/1937. Mandat i niezależność rady oparte są zatem na jasnej podstawie prawnej, zgodnie z najlepszymi praktykami dotyczącymi niezależnych organów.

Dlaczego rada nie podejmuje decyzji budżetowych?

W sprawozdaniu pięciu przewodniczących wyraźnie stwierdzono, że rada: „powinna doradzać, a nie wdrażać politykę. Egzekwowanie przepisów powinno pozostać zadaniem Komisji Europejskiej”.

Mandat Komisji opiera się na Traktacie UE, w którym jasno określono rolę każdej instytucji w kształtowaniu polityki gospodarczej i pieniężnej. „W pełni niezależny organ ekspercki” nie może podejmować decyzji budżetowych, ponieważ naruszałoby to prerogatywy różnych instytucji UE, również w zakresie odpowiedzialności i procedur decyzyjnych określonych w Traktacie.

W związku z tym ważne jest, aby nie łączyć roli rady ustanowionej na poziomie UE w celu doradzania Komisji i Radzie z rolą rad fiskalnych ustanowionych na poziomie krajowym.

Czy opinie rady są jawne?

Zgodnie z decyzją Komisji ustanawiającą radę (art. 7) wszystkie sprawozdania i porady Europejskiej Rady Budżetowej są podawane do wiadomości publicznej.

Czy rada dysponuje odpowiednimi zasobami?

Rada i odpowiednie departamenty Komisji podpisały protokół ustaleń. Sekretariat zapewnia Radzie wsparcie techniczne i praktyczne.

Jakie są zależności między radą a krajowymi radami fiskalnymi?

Na mocy rozporządzeń „dwupaku” wszystkie kraje UE są zobowiązane ustanowić rady fiskalne. Krajowe rady fiskalne są niezależnymi organami, które monitorują zgodność z krajowymi regułami fiskalnymi w państwach członkowskich.

Wszystkie państwa członkowskie UE są zobowiązane do posiadania krajowych rad fiskalnych na mocy dyrektywy Rady 2011/85. Krajowe rady fiskalne są niezależnymi organami, które monitorują zgodność z krajowymi regułami fiskalnymi w państwach członkowskich oraz oceniają/opracowują prognozy makroekonomiczne będące podstawą budżetów krajowych.

Rada nie ingeruje w prace krajowych rad fiskalnych, ale współpracuje z nimi, przede wszystkim w zakresie wymiany najlepszych praktyk i ułatwiania wspólnej interpretacji kwestii związanych z regułami fiskalnymi UE. Taka współpraca przynosi korzyści zarówno radzie, jak i krajowym radom fiskalnym.