Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο: Ερωτήσεις και απαντήσεις

Τι είναι το εν λόγω συμβούλιο και ποιος είναι ο ρόλος του;

Σε συνέχεια της έκθεσης των πέντε Προέδρων σχετικά με την ολοκλήρωση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης της Ευρώπης, η Επιτροπή αποφάσισε τον Οκτώβριο του 2015 να συστήσει το Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ) ως ανεξάρτητο συμβουλευτικό συμβούλιο για δημοσιονομικά θέματα. Οι κύριες αρμοδιότητες του ΕΔΣ είναι:

Άρθρο 24 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1263

1.  η παροχή έγκαιρης εκ των υστέρων αξιολόγησης της εφαρμογής του πλαισίου δημοσιονομικής διακυβέρνησης της Ένωσης·
2. η παροχή συμβουλών σχετικά με τον μελλοντικό δημοσιονομικό προσανατολισμό που ενδείκνυται για τη ζώνη του ευρώ ως σύνολο, καθώς και σχετικά με τους ενδεδειγμένους εθνικούς δημοσιονομικούς προσανατολισμούς που συνάδουν με αυτόν στο πλαίσιο των κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης·
3. η παροχή, κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής ή του Συμβουλίου, συμβουλών σχετικά με την εφαρμογή του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης της παράτασης της γενικής ρήτρας διαφυγής σύμφωνα με το άρθρο 25 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1263·
4. η στενή συνεργασία με τα ανεξάρτητα δημοσιονομικά όργανα όπως αναφέρονται στο άρθρο 8α της οδηγίας 2011/85/ΕΕ·
5. η διατύπωση προτάσεων για τη μελλοντική εξέλιξη του δημοσιονομικού πλαισίου.

Το Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο απαρτίζεται από έναν/μία πρόεδρο και τέσσερα μέλη και υποστηρίζεται από γραμματεία. Ο/Η πρόεδρος και τα μέλη είναι διεθνώς αναγνωρισμένοι εμπειρογνώμονες σε θέματα δημοσιονομικής πολιτικής, δημόσιων οικονομικών και μακροοικονομίας, με εμπειρία στην ευρωπαϊκή οικονομική διακυβέρνηση και τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ.

Γιατί συστάθηκε;

Η οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση μετά το 2007 ανέδειξε τη σημασία που έχει για τα κράτη μέλη η εφαρμογή υπεύθυνων δημοσιονομικών πολιτικών, οι οποίες να συνδυάζουν την επιτακτική ανάγκη για βιώσιμα δημόσια οικονομικά με την ανάγκη για οικονομική σταθεροποίηση. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη ζώνη του ευρώ. Το ΕΔΣ παρέχει στην Επιτροπή και στο Συμβούλιο αξιολόγηση της εφαρμογής των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ, μεταξύ άλλων όσον αφορά την καταλληλότητα του τρέχοντος δημοσιονομικού προσανατολισμού τόσο σε επίπεδο ζώνης του ευρώ όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Πότε συστάθηκε;

Το συμβούλιο συστάθηκε στις 21 Οκτωβρίου 2015 με την απόφαση (ΕΕ) 2015/1937 της Επιτροπής, της 21ης Οκτωβρίου 2015, για τη σύσταση ανεξάρτητου συμβουλευτικού Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου. 

Μια νέα απόφαση της Επιτροπής εκδόθηκε στις 29 Ιουλίου 2024 — Απόφαση (ΕΕ) 2024/2115 της Επιτροπής, της 29ης Ιουλίου 2024, για τη σύσταση ανεξάρτητου συμβουλευτικού Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου και την κατάργηση της απόφασης (ΕΕ) 2015/1937. Σε γενικές γραμμές, το συμβούλιο συνεδριάζει μία φορά το μήνα ή συχνότερα, εάν είναι αναγκαίο.

Πώς επιλέγονται τα μέλη;

Η δομημένη και διαφανής διαδικασία επιλογής των πέντε μελών του συμβουλίου ξεκινά με ανοικτή πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Στη συνέχεια, μια επιτροπή επιλογής, αποτελούμενη από υψηλόβαθμους υπαλλήλους της Επιτροπής, διεξάγει συνεντεύξεις και καταρτίζει κατάλογο επικρατέστερων υποψηφίων για τις θέσεις του/της προέδρου και των μελών του συμβουλίου. Η Επιτροπή, έπειτα, διαβουλεύεται με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο των Υπουργών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τους επικρατέστερους υποψηφίους.

Ποια είναι τα κριτήρια επιλογής των μελών του συμβουλίου;

Τα κριτήρια αξιολόγησης των αιτήσεων περιλαμβάνουν:

• Σχετικές δεξιότητες και πείρα των υποψηφίων που να αποδεικνύουν ότι είναι διεθνώς αναγνωρισμένοι εμπειρογνώμονες στον τομέα της μακροοικονομίας, των δημόσιων οικονομικών, της δημοσιονομικής πολιτικής και της δημοσιονομικής διαχείρισης·
• Εμπεριστατωμένη γνώση του δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ και του ρόλου τους για τη λειτουργία της ΕΕ και της ΟΝΕ·
• Αποδεδειγμένες δεξιότητες και πείρα στη χάραξη οικονομικής πολιτικής, που αποκτήθηκαν κατά προτίμηση από την εργασία σε φορείς χάραξης πολιτικής, σε φορείς παροχής συμβουλών πολιτικής ή σε πανεπιστημιακά ιδρύματα,
• Γνώση των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των διαδικασιών λήψης αποφάσεων της ΕΕ, καθώς και του ρόλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
• Η πείρα στη διεξαγωγή οικονομικής ανάλυσης από οριζόντιo διακρατικό επίπεδο θα θεωρηθεί πλεονέκτημα.

Στο μέτρο του δυνατού, σκοπός της διαδικασίας επιλογής είναι η επίτευξη ισορροπίας από άποψη αντιπροσωπευτικότητας των αιτούντων, του φύλου και της γεωγραφικής προέλευσης, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών καθηκόντων του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου και του είδους της απαιτούμενης εμπειρογνωσίας. 

Το συμβούλιο είναι ανεξάρτητο ή ανήκει στην Επιτροπή;

Τα μέλη του συμβουλίου οφείλουν να ενεργούν ανεξάρτητα και να μη ζητούν ούτε να λαμβάνουν οδηγίες από κανένα ενωσιακό ή εθνικό θεσμικό όργανο, φορείς ή κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Υποχρεούνται να γνωστοποιούν κάθε πιθανή σύγκρουση συμφερόντων. Η αμεροληψία των γνωμοδοτήσεων του συμβουλίου διασφαλίζεται από την ισορροπημένη σύνθεσή του, η οποία αντανακλά ποικιλία εμπειριών, υποβάθρων και απόψεων.

Τα μέλη του συμβουλίου δεν είναι υπάλληλοι της Επιτροπής και δεσμεύονται να παρέχουν ανεξάρτητη εμπειρογνωσία. Παρόλο που για πρακτικούς και διοικητικούς λόγους καθίσταται αναγκαία η υπαγωγή της γραμματείας του συμβουλίου στην Επιτροπή, για παράδειγμα προκειμένου να έχουν πρόσβαση σε παρόμοια δεδομένα, το συμβούλιο έχει σχεδιαστεί προσεκτικά, ώστε να αποτελεί πλήρως αυτόνομο φορέα.

Η εντολή και η δομή του συμβουλίου καθορίζονται με διαφάνεια στην απόφαση (ΕΕ) 2024/2115 της Επιτροπής, της 29ης Ιουλίου 2024, για τη σύσταση ανεξάρτητου συμβουλευτικού Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου και την κατάργηση της απόφασης (ΕΕ) 2015/1937. Ως εκ τούτου, η εντολή και η ανεξαρτησία του συμβουλίου έχουν σαφή νομική βάση, σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές για τους ανεξάρτητους φορείς.

Γιατί το συμβούλιο δεν λαμβάνει δημοσιονομικές αποφάσεις;

Η έκθεση των πέντε προέδρων αναφέρει ρητά ότι το συμβούλιο: «θα πρέπει να παρέχει συμβουλές και όχι να εφαρμόζει πολιτικές. Η επιβολή των κανόνων θα πρέπει να παραμείνει καθήκον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.».

Η εντολή της Επιτροπής βασίζεται στη Συνθήκη ΕΕ, στην οποία προσδιορίζονται με σαφήνεια οι ρόλοι κάθε θεσμικού οργάνου στη χάραξη οικονομικής και νομισματικής πολιτικής. Ένας «πλήρως ανεξάρτητος φορέας εμπειρογνωμόνων» δεν μπορεί να λαμβάνει δημοσιονομικές αποφάσεις, καθώς κάτι τέτοιο θα παραβίαζε τα προνόμια των διαφόρων θεσμικών οργάνων της ΕΕ, μεταξύ άλλων και ως προς τη λογοδοσία και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που προβλέπονται στη Συνθήκη.

Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να μη συγχέεται ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου που έχει συγκροτηθεί σε επίπεδο ΕΕ για την παροχή συμβουλών στην Επιτροπή και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με εκείνον των εθνικών δημοσιονομικών συμβουλίων που έχουν συγκροτηθεί σε εθνικό επίπεδο.

Οι γνώμες του συμβουλίου είναι δημόσιες;

Σύμφωνα με την απόφαση της Επιτροπής για τη σύσταση του συμβουλίου (άρθρο 7), όλες οι εκθέσεις και οι συμβουλές του ΕΔΣ δημοσιοποιούνται.

Διαθέτει το συμβούλιο επαρκείς πόρους;

Υπεγράφη μνημόνιο συμφωνίας μεταξύ του συμβουλίου και των αρμόδιων υπηρεσιών της Επιτροπής. Το συμβούλιο λαμβάνει τεχνική και πρακτική υποστήριξη από γραμματεία.

Ποια είναι η σχέση του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου με τα εθνικά δημοσιονομικά συμβούλια;

Όλα τα κράτη μέλη υποχρεούνται να διαθέτουν εθνικά δημοσιονομικά συμβούλια σύμφωνα με τους κανονισμούς του διπτύχου. Τα εθνικά δημοσιονομικά συμβούλια είναι ανεξάρτητοι φορείς, οι οποίοι παρακολουθούν τη συμμόρφωση με τους εθνικούς δημοσιονομικούς κανόνες στα κράτη μέλη.

Όλα τα κράτη μέλη υποχρεούνται να διαθέτουν εθνικά δημοσιονομικά συμβούλια σύμφωνα με την οδηγία 2011/85 του Συμβουλίου. Τα εθνικά δημοσιονομικά συμβούλια είναι ανεξάρτητοι φορείς, οι οποίοι παρακολουθούν τη συμμόρφωση με τους εθνικούς δημοσιονομικούς κανόνες στα κράτη μέλη και αξιολογούν/καταρτίζουν μακροοικονομικές προβλέψεις στις οποίες στηρίζονται οι εθνικοί προϋπολογισμοί.

Το Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο δεν παρεμβαίνει στο έργο των εθνικών δημοσιονομικών συμβουλίων, αλλά συνεργάζεται μαζί τους, ιδίως όσον αφορά την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και τη διευκόλυνση της κοινής κατανόησης σε θέματα που σχετίζονται με τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Η συνεργασία αυτή ωφελεί και ενισχύει τόσο το Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο όσο και τα εθνικά δημοσιονομικά συμβούλια.