Soorten EU-wetgeving

Primaire wetgeving: EU-verdragen

Alles wat de EU doet, is gebaseerd op de verdragen. Deze bindende overeenkomsten tussen de EU-lidstaten, met name het Verdrag van Rome en het Verdrag van Maastricht, beschrijven de doelstellingen van de Europese Unie, de regels waar de EU-instellingen zich aan moeten houden, hoe besluiten worden genomen en de relatie tussen de EU en de EU-landen.

De verdragen zijn het uitgangspunt van de EU-wetgeving en worden primaire wetgeving genoemd. De EU kan alleen wetgeving vaststellen op de beleidsterreinen waarvoor de EU-landen haar, via de EU-verdragen, uitdrukkelijk de bevoegdheid hebben gegeven. Dit staat bekend als het beginsel van bevoegdheidstoedeling.

Over de verdragen is onderhandeld, alle EU-lidstaten hebben ze goedgekeurd en ze zijn geratificeerd door de nationale parlementen, soms na een referendum. In de loop der jaren zijn de EU-verdragen gewijzigd om nieuwe lidstaten te verwelkomen, de EU-instellingen te hervormen en de EU nieuwe bevoegdheden te geven.

Afgeleid recht: rechtshandelingen

Alle wetgeving die is voortgekomen uit de beginselen en doelstellingen van de verdragen, wordt afgeleide wetgeving genoemd. Het gaat om bindende en niet-bindende rechtshandelingen.

Bindende rechtshandelingen

Bindende rechtshandelingen zijn besluiten die tot stand komen via een van de wetgevingsprocedures die in de EU-verdragen staan beschreven (gewone of bijzondere wetgevingsprocedure). Het gaat om verordeningen, richtlijnen en besluiten.

Verordeningen zijn rechtshandelingen die bindend zijn in al hun onderdelen. Vanaf hun inwerkingtreding zijn ze rechtstreeks en op dezelfde manier van toepassing op alle EU-landen, zonder dat ze in nationaal recht hoeven te worden omgezet.
Richtlijnen leggen de EU-landen bindende doelstellingen op om tot een bepaald resultaat te komen, maar laten hen vrij om te kiezen hoe deze doelstellingen worden bereikt. Zodra een richtlijn op EU-niveau is aangenomen, moeten de EU-landen maatregelen nemen om deze in nationaal recht om te zetten en deze omzettingsmaatregelen aan de Europese Commissie mee te delen.
De omzetting in nationale wetgeving moet gebeuren binnen een in de richtlijn vastgestelde termijn (meestal binnen twee jaar). Wanneer een EU-land een richtlijn niet omzet, kan de Commissie een inbreukprocedure tegen dat land starten.
Besluiten zijn bindend in al hun onderdelen. Indien de adressaten worden vermeld, is een besluit alleen voor hen bindend.

Niet-bindende rechtshandelingen

Niet-bindende rechtshandelingen zijn besluiten die niet volgens de gewone of bijzondere wetgevingsprocedure, maar volgens specifieke regels worden vastgesteld. Dit zijn aanbevelingen en adviezen.

Dankzij een aanbeveling kunnen de Europese instellingen hun opvattingen kenbaar maken en een bepaalde gedragslijn voorstellen, zonder dat dit wettelijke verplichtingen schept voor de betrokkenen.
In adviezen kunnen de EU-instellingen een verklaring afleggen, zonder dat dit wettelijke gevolgen heeft voor de geadresseerde.

Gedelegeerde en uitvoeringshandelingen

In bepaalde omstandigheden kunnen het Parlement en de Raad de Commissie machtigen om gedelegeerde of uitvoeringshandelingen vast te stellen.

Gedelegeerde handelingen zijn algemene niet-wetgevingshandelingen die door de Commissie worden vastgesteld als aanvulling op of wijziging van bepaalde niet-essentiële onderdelen van een wetgevingshandeling. Er gelden strikte beperkingen voor de bevoegdheid om dergelijke handelingen vast te stellen:

de essentiële onderdelen van de wetgeving kunnen niet worden gewijzigd
doelstellingen, inhoud, reikwijdte en duur van de delegatie worden in de wetgeving bepaald
het Parlement en de Raad kunnen de bevoegdheidsdelegatie intrekken of bezwaar aantekenen tegen de gedelegeerde handeling

De Commissie (of bij wijze van uitzondering de Raad) kan uitvoeringshandelingen vaststellen op gebieden waar uniforme uitvoeringsvoorwaarden nodig zijn (zoals belastingen, landbouw, de interne markt, gezondheid en voedselveiligheid enz.).

Meer informatie over gedelegeerde en uitvoeringshandelingen