Achtergrond
De EU is gebaseerd op grondrechten, democratie en de rechtsstaat. Volgens artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie berust de EU op de waarden “eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren". Volgens datzelfde artikel 2 hebben de lidstaten “deze waarden gemeen in een samenleving die gekenmerkt wordt door pluralisme, non-discriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van vrouwen en mannen”.
Deze waarden zijn nauw met elkaar verbonden en vormen de leidraad voor het interne en externe optreden van de EU.
Het optreden van de EU op dit gebied is gebaseerd op de EU-Verdragen en op het EU-Handvest van de grondrechten, dat dezelfde waarde heeft als de Verdragen. In het Handvest zijn de grondrechten vastgelegd die mensen in de EU genieten. Het is een modern en allesomvattend instrument dat de rechten en vrijheden van mensen beschermt en bevordert in het licht van veranderingen in de samenleving, de maatschappelijke vooruitgang en de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen.
Het Handvest is van toepassing in samenhang met de nationale en internationale bescherming van de grondrechten, waaronder het Europees Verdrag voor de rechten van de mens.
Wat valt eronder
Het Handvest omvat rechten en vrijheden op zes gebieden:
- waardigheid
- vrijheden
- gelijkheid
- solidariteit
- burgerrechten
- rechtvaardigheid
Het Handvest is met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon in december 2009 juridisch bindend geworden voor de EU.
Het Handvest omvat ook grondrechten van de “derde generatie”, die van belang zijn in de moderne samenleving, zoals:
- gegevensbescherming
- waarborgen op het gebied van bio-ethiek
- transparant bestuur
Kinderrechten
Het bevorderen en beschermen van de rechten van het kind zijn twee belangrijke doelstellingen van de EU waarop het Verdrag van Lissabon nog meer de nadruk heeft gelegd.
Door de rechten van het kind te verankeren, wordt in het Handvest:
-
erkend dat EU-beleid dat direct of indirect gevolgen heeft voor kinderen, moet worden ontworpen, uitgevoerd en gemonitord met inachtneming van de belangen van kinderen
-
het recht op de bescherming en zorg die nodig zijn voor het welzijn van kinderen gewaarborgd
-
erkend dat kinderen beschermd moeten worden tegen misbruik, verwaarlozing, schending van hun rechten, en situaties die schadelijk zijn voor hun welzijn
Overeenkomstig het Handvest bevordert de Europese Commissie de strijd tegen racisme, vreemdelingenhaat en homofobie, en de bescherming van personen die tot minderheden behoren.
Verdrag voor de rechten van de mens
Het Handvest is in overeenstemming met het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. Waar het Handvest rechten bevat die uit dit verdrag voortvloeien, hebben deze dezelfde betekenis en reikwijdte.
Het Handvest versterkt de bescherming van de grondrechten van EU-burgers door deze rechten zichtbaarder en explicieter te maken.
In 2010 heeft de Europese Commissie een strategie aangenomen om toe te zien op en te zorgen voor een doeltreffende tenuitvoerlegging van de rechten en vrijheden in het Handvest.