Informacje ogólne
Fundament, na którym opiera się UE, to prawa podstawowe, demokracja i praworządność. Art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej mówi o tym, że „Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne państwom członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn”.
Te ściśle powiązane ze sobą wartości są dla UE kierunkowskazem w jej działaniach wewnętrznych i zewnętrznych.
Podstawą dla tych działań UE są traktaty oraz Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, która jest równie ważna jak traktaty. W karcie zapisano prawa podstawowe, które przysługują wszystkim ludziom w UE. To nowoczesny i kompleksowy dokument służący ochronie i propagowaniu praw i wolności osób w obliczu zmian w społeczeństwie, postępu społecznego oraz rozwoju naukowego i technicznego.
Karta ma zastosowanie w powiązaniu z krajowymi i międzynarodowymi systemami ochrony praw podstawowych, w tym z europejską konwencją praw człowieka.
Czego dotyczy karta?
Praw i wolności opisanych w sześciu rozdziałach:
- Godność
- Wolność
- Równość
- Solidarność
- Prawa obywatelskie
- Sprawiedliwość
Karta stała się prawnie wiążąca w Unii wraz z wejściem w życie Traktatu z Lizbony w grudniu 2009 r.
Aby odpowiedzieć na potrzeby współczesnego społeczeństwa, karta obejmuje również prawa podstawowe trzeciej generacji, takie jak:
- Ochrona danych
- Gwarancje w zakresie bioetyki
- Przejrzysta administracja
Prawa dziecka
Dwa priorytety Unii, których znaczenie podkreślono w Traktacie z Lizbony, to propagowanie i ochrona praw dziecka.
To, że prawa dziecka znalazły się w karcie, oznacza, że:
-
strategie polityczne Unii mające bezpośredni lub pośredni wpływ na dzieci muszą być opracowywane, wdrażane i monitorowane z uwzględnieniem zasady dobra dziecka
-
karta gwarantuje dzieciom prawo do takiej ochrony i opieki, jaka jest konieczna dla ich dobra
-
niezbędna jest ochrona dzieci przed nadużyciami, zaniedbaniem, naruszaniem ich praw oraz sytuacjami zagrażającymi ich dobru.
Zgodnie z kartą Komisja Europejska promuje walkę z rasizmem i ksenofobią, homofobią oraz ochronę osób należących do mniejszości.
Konwencja o ochronie praw człowieka
Karta jest spójna z europejską konwencją praw człowieka. Prawa zawarte w Karcie, które wynikają z konwencji, mają takie samo znaczenie i zakres, jak te określone w samej konwencji.
Karta zapewnia ochronę praw podstawowych, ponieważ je eksponuje i przybliża obywatelom.
W 2010 r. Komisja Europejska przyjęła strategię monitorowania i skutecznego wdrażania praw i wolności zawartych w karcie.