Sprawiedliwość i prawa podstawowe

_{Źródło: badanie Eurobarometr z 2024 r. na temat praworządności}

Najważniejsze osiągnięcia

• Każdy, kto ma obywatelstwo kraju UE, jest jednocześnie obywatelem UE. Dzięki temu ma różne prawa i możliwości, od pracy i mieszkania w dowolnym kraju UE po uczestnictwo w unijnych procesach demokratycznych.
• Przykładem najsurowszego na świecie prawa ochrony prywatności jest unijne ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO), które daje każdemu możliwość kontroli nad własnymi danymi osobowymi.
• UE broni demokracji, promuje wolne i uczciwe wybory oraz chroni prawa wyborcze obywateli Unii, m.in. za pomocą europejskiego planu działania na rzecz demokracji oraz pakietu na rzecz obrony demokracji.
• Wszystkie kraje UE muszą przestrzegać praw podstawowych, takich jak wolność wypowiedzi, równość i niedyskryminacja, a także szanować prywatność. Karta praw podstawowych UE gwarantuje te prawa wszystkim mieszkańcom Unii.
• UE promuje niezależne sądy i sprawiedliwe procesy, które są niezbędne, aby mieszkańcy i przedsiębiorstwa mogli działać w warunkach pewności prawa.
• Unia zapewnia także dostęp do wymiaru sprawiedliwości w transgranicznych sprawach cywilnych i handlowych, m.in. z zakresu prawa rodzinnego, dzięki czemu postępowania te są prostsze, tańsze i bardziej przewidywalne.  
• Unijne prawo spółek to kompleksowe i cyfrowe ramy prawne obejmujące swym zasięgiem 20 milionów przedsiębiorstw i 2 miliony partnerstw w całej UE. Przepisy te przyczyniają się do zwiększenia konkurencyjności unijnych przedsiębiorstw i zapewnienia pewności prawa. Chronią również prawa akcjonariuszy lub wspólników oraz nakładają na duże przedsiębiorstwa obowiązek przeciwdziałania niekorzystnym skutkom ich działalności dla praw człowieka i środowiska w łańcuchach wartości.
• Aby skuteczniej walczyć z przestępczością, UE zharmonizowała przepisy dotyczące definicji niektórych przestępstw i kar za ich popełnienie. Ułatwia również współpracę krajów w zakresie wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych – od gromadzenia dowodów po konfiskatę nielegalnych aktywów.
• UE dąży także do poprawy warunków przetrzymywania więźniów. Komisja przedstawiła zalecenie w sprawie praw procesowych osób podejrzanych i oskarżonych podlegających tymczasowemu aresztowaniu oraz materialnych warunków pozbawienia wolności.
• Ponadto Unia chroni prawa ofiar przestępstw za pomocą przepisów i strategii, takich jak Strategia UE w zakresie praw ofiar.
• Organy sądowe współpracują za pośrednictwem Eurojustu, aby zwalczać poważną przestępczość transgraniczną. Prokuratura Europejska (EPPO) prowadzi dochodzenia i ściga sprawców przestępstw, takich jak nadużycia finansowe czy korupcja, które szkodzą budżetowi UE.
• Solidne ramy prawne dotyczące ochrony sygnalistów gwarantują bezpieczeństwo osób, które zgłaszają naruszenia prawa UE.