Wolne media są filarem każdej demokracji i podstawą zdrowej gospodarki rynkowej. Na tle globalnym Unia Europejska jest ciągle bastionem wolnych mediów, a Europa – wzorem demokratycznego kontynentu. Pojawiają się jednak niepokojące tendencje.
Oprócz wcześniejszych kroków, m.in. zwiększenia swobodnego przepływu usług, Komisja podejmuje wiele działań w celu ochrony wolności i pluralizmu mediów w UE. Ich zwieńczeniem było przyjęcie europejskiego aktu o wolności mediów, który wszedł w życie 7 maja 2024 r., Większość przepisów weszła w życie 8 sierpnia 2025 r.
Nowe przepisy chroniące pluralizm i niezależność mediów
Europejski akt o wolności mediów to nowe przepisy chroniące pluralizm i niezależność mediów w UE. Gwarantują one, że publiczne i prywatne media będą mogły lepiej funkcjonować ponad granicami na unijnym rynku wewnętrznym bez nadmiernej presji i z uwzględnieniem cyfrowej transformacji przestrzeni medialnej.
Europejski akt o wolności mediów:
- zapewnia ochronę niezależności redakcyjnej
- zapewnia ochronę źródeł dziennikarskich, również przed stosowaniem przeciwko nim oprogramowania szpiegowskiego
- gwarantuje niezależne funkcjonowanie mediów publicznych
- poprawia przejrzystość własności mediów
- chroni media przed nieuzasadnionym usuwaniem treści online przez bardzo duże platformy internetowe
- wprowadza prawo do personalizacji oferty medialnej na urządzeniach i interfejsach
- gwarantuje przejrzystość reklam państwowych dla dostawców usług medialnych i platform internetowych
- zobowiązuje państwa członkowskie, by oceniały, jaki wpływ na pluralizm mediów i niezależność redakcyjną mają koncentracje przedsiębiorstw na rynku mediów
- zwiększa przejrzystość pomiaru oglądalności z myślą o dostawcach usług medialnych i reklamodawcach.
W lutym 2025 r. utworzono nową niezależną Europejską Radę ds. Usług Medialnych, w skład której wchodzą przedstawiciele krajowych władz lub organów ds. mediów i którą wspiera sekretariat Komisji. Rada między innymi promuje skuteczne i spójne stosowanie unijnych przepisów prawa medialnego. Zastąpiła ona Europejską Grupę Regulatorów ds. Audiowizualnych Usług Medialnych (ERGA), ustanowioną na mocy dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych.
Jakie korzyści płyną z europejskiego aktu o wolności mediów dla dziennikarzy i innych pracowników mediów?
Podejmowanie decyzji redakcyjnych jest lepiej chronione przed nadmierną ingerencją, a dziennikarze mediów publicznych mają pewność, że ich pracodawca dysponuje odpowiednim, stabilnym i przewidywalnym finansowaniem na potrzeby przyszłych działań zgodnie z realizowaną misją służby publicznej.
W akcie przewidziano również silne zabezpieczenia poufności dziennikarskich źródeł i materiałów, w tym w kontekście stosowania inwazyjnego oprogramowania szpiegującego przeciwko mediom, dziennikarzom oraz osobom pozostającym w regularnych lub zawodowych kontaktach z mediami lub dziennikarzami.
Wsparcie UE dla wolnych mediów
UE wspiera wolność i pluralizm mediów na różne sposoby:
- umacnia pozycję rad ds. prasy i mediów w kontekście zintegrowanych mediów (budżet: 0,9 mln euro)
- wdraża system monitorowania własności mediów w celu zapewnienia krajowej bazy danych dotyczących własności mediów (budżet: 0,5 mln euro)
- udziela dotacji na wspieranie innowacji w mediach lokalnych i regionalnych oraz zwiększanie pluralizmu (budżet: 2 mln euro)
- przewiduje mechanizm szybkiego reagowania zapewniający praktyczną pomoc w ochronie zagrożonych dziennikarzy (budżet: 3,1 mln euro)
- wdraża Monitor Pluralizmu Mediów w celu określenia potencjalnych zagrożeń dla pluralizmu mediów (budżet: 1,1 mln euro)
- wspiera przekazywanie otrzymanych dotacji innym podmiotom (regranting) w sektorze mediów o szczególnym znaczeniu dla demokracji (takich jak dziennikarstwo lokalne i śledcze, media działające w interesie publicznym i na rzecz społeczności) w ramach partnerstw na rzecz dziennikarstwa będących częścią programu „Kreatywna Europa” (budżet: 5 mln euro)
- utworzyła centrum wolności mediów wspierające istniejące niezależne media rosyjskie i białoruskie działające w UE (budżet: 2,9 mln euro)
- organizuje Europejski festiwal dziennikarstwa i umiejętności korzystania z mediów i informacji (budżet: 0,8 mln euro)
Najważniejsze działania
- sierpień 2025 r.
Zaczyna obowiązywać większość przepisów europejskiego aktu o wolności mediów.
- sierpień 2025 r.
Zaczyna obowiązywać większość przepisów europejskiego aktu o wolności mediów.
- maj 2024 r.
- grudzień 2023 r.
Porozumienie polityczne w sprawie europejskiego aktu o wolności mediów
- listopad 2023 r.
Porozumienie polityczne w sprawie zwalczania stanowiących nadużycie powództw zmierzających do stłumienia debaty publicznej (SLAPP)
- wrzesień 2022 r.
Wniosek dotyczący europejskiego aktu o wolności mediów
- grudzień 2020 r.
- grudzień 2020 r.
- grudzień 2020 r.
- wrzesień 2020 r.
- czerwiec 2019 r.