W centrum uwagi: Dostosowanie infrastruktury energetycznej w UE do wymogów neutralności klimatycznej

UE wyznaczyła sobie ambitny i dalekosiężny cel: do 2050 r. ma stać się pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu, czyli porzucić system energetyczny oparty na paliwach kopalnych na rzecz gospodarki bezemisyjnej.

Powszechnie wiadomo, że aby to było możliwe, musimy zwiększyć produkcję energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (przy pomocy paneli słonecznych, turbin wiatrowych i przy coraz większym udziale energii morskiej), w większym stopniu korzystać z samochodów elektrycznych, a także w miarę możliwości oszczędniej zużywać energię. Ogólnie rzecz ujmując, wykorzystanie energii elektrycznej w naszym systemie energetycznym znacząco wzrośnie. Jednocześnie znaczenie gazu ziemnego o nieobniżonej emisji będzie spadać, podczas gdy w niektórych sektorach udział gazów odnawialnych i niskoemisyjnych będzie musiał wzrosnąć. Do osiągnięcia tych celów konieczna jest dobrze zaplanowana i zintegrowana infrastruktura energetyczna. Chodzi o tę część systemu, która umożliwia włączenie energii ze źródeł odnawialnych do sieci, a następnie przesył i dystrybucję energii w całej Unii – zaczynając od źródła dostawy energii (z importu lub wytworzonej w UE), a kończąc na użytkowniku końcowym – lub magazynowanie energii do momentu, gdy będzie potrzebna. Dzięki temu system energetyczny jest niezawodny i bezpieczny, co pomaga utrzymać ceny w ryzach.

Ponieważ unijna polityka sprzyja teraz skuteczniejszej współpracy krajów UE z krajami sąsiadującymi, w ostatnich latach w obszarze infrastruktury energetycznej dokonuje się wyraźnych postępów. Ważnymi projektami infrastruktury transgranicznej są tzw. projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, które często są realizowane na dużą skalę i przez wiele lat oraz wymagają zaangażowania znacznych zasobów. Projekty te przynoszą korzyści dużej części ludności w regionach, w których są realizowane. Pomagają też w osiągnięciu naszych celów w zakresie polityki energetycznej i klimatu, które obejmują zapewnienie wszystkim Europejczykom przystępnej cenowo, bezpiecznej i zrównoważonej energii. W latach 2014–2020 unijny instrument „Łącząc Europę” wsparł sfinansowanie rozwoju 107 takich projektów na łączną kwotę 4,7 mld euro. Prawie dwie trzecie tej kwoty wydano na projekty w zakresie przesyłu i magazynowania energii elektrycznej, a także na inteligentne sieci energetyczne.

Dzięki temu wsparciu politycznemu kraje i regiony Unii Europejskiej mogły zdywersyfikować swoje źródła energii i ulepszyć połączenia międzysystemowe, przez co zapewniły mieszkańcom całej UE dostawy bezpiecznej i przystępnej cenowo energii. Awarie i przerwy w dostawie energii są coraz rzadsze. Wyzwanie polega teraz na stopniowym zaadaptowaniu systemu – przejściu od obecnego systemu, opartego głównie na paliwach kopalnych, które w dużej mierze pochodzą z importu, do niskoemisyjnego systemu energetycznego. Te zmiany infrastrukturalne muszą jednak przebiegać w sposób pozwalający zapewnić europejskiej ludności i firmom niezakłócony, bezpieczny dostęp do potrzebnej im energii po przystępnych cenach.

Lepsze połączenia energetyczne

Koncept transeuropejskich sieci energetycznych zachęcił kraje UE do modernizacji swojej infrastruktury energetycznej, tak aby rozwiązać przy tym wreszcie problem braków strukturalnych. Przykładowo, synchronizacja sieci elektroenergetycznej państw bałtyckich z europejską siecią kontynentalną stanowi pierwszorzędny priorytet polityczny dla urzeczywistnienia unii energetycznej. Projekt będący przedmiotem wspólnego zainteresowania „Celtic interconnector” służy połączeniu Irlandii i Francji za pomocą nowego podwodnego połączenia. Pomoże on położyć kres izolacji energetycznej Irlandii i umożliwi włączenie odnawialnych źródeł energii do irlandzkiego systemu energoelektrycznego. W ostatnim wieloletnim budżecie unijnym pozycja przeznaczona na część instrumentu „Łącząc Europę” dotyczącą energii obejmuje fundusze w wysokości 5,83 mld euro na transeuropejskie sieci energetyczne i projekty transgraniczne w dziedzinie energii odnawialnej.

Wspólne planowanie i budowa infrastruktury energetycznej, zarówno na lądzie, jak i na morzu, mają zasadnicze znaczenie dla rynku wewnętrznego i rozwiązywania bieżących problemów takich jak wzrastające zapotrzebowanie na energię elektryczną (wytwarzaną z odnawialnych źródeł energii) czy stopniowe wycofywanie paliw kopalnych.

Dzięki lepszym połączeniom nadwyżka energii ze źródeł odnawialnych dostępna w niektórych częściach Europy może zostać przesłana do dowolnego miejsca, gdzie jest w danym momencie najbardziej potrzebna. Wyobraźmy sobie energię produkowaną na farmach wiatrowych na Morzu Północnym, energię słoneczną z południowej Europy czy biomasę z Europy Środkowej przesyłane za pośrednictwem sieci do zużycia w regionach oddalonych, na wyspach lub w krajach, które w innym przypadku są zależne od energii wytwarzanej z paliw kopalnych.

Polityka unijna i oferowane wsparcie

Unijna polityka w zakresie transeuropejskich sieci energetycznych (TEN-E) jest kształtowana w oparciu o zasadę współpracy. Aby przyspieszyć tempo modernizacji infrastruktury energetycznej w Unii, żeby była ona w stanie podołać potrzebom społeczeństwa neutralnego dla klimatu, Komisja Europejska opublikowała w grudniu 2020 r. wnioski ustawodawcze wprowadzające zmiany w obecnych przepisach. Celem wniosków jest zapewnienie bardziej zintegrowanego systemu energetycznego, zwiększenie skali wykorzystania energii morskiej ze źródeł odnawialnych oraz obniżenie emisyjności sektora gazowego. Ma to w skrócie służyć dostosowaniu przepisów dotyczących TEN-E do naszych ambicji dotyczących osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Wnioski ustawodawcze są obecnie przedmiotem negocjacji z posłami do Parlamentu Europejskiego oraz z ministrami energii państw członkowskich w Radzie. Ostateczne porozumienie w sprawie nowych przepisów unijnych powinno zostać osiągnięte przed końcem 2021 r.

Aby zgromadzić wypowiedzi, cenne uwagi i fachowe opinie wszystkich zainteresowanych stron – od ekspertów ds. planowania po społeczności lokalne – Komisja zorganizowała w 2020 r. konsultacje publiczne i cztery webinaria z udziałem osób prywatnych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, firm i administracji. Ich uczestnicy mogli przedstawić swoje zdanie na temat wniosku dotyczącego TEN-E.

Podstawą wyboru kluczowych europejskich projektów w obszarze infrastruktury energetycznej jest współpraca regionalna. Monitorowanie i wdrażanie projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania jest zgodne z najwyższymi normami w zakresie technologii, ochrony środowiska i uczestnictwa obywatelskiego. Już od 2013 r. projekty te pomagają krajom UE łączyć swoje rynki, co z kolei umożliwiło intensywniejszą wymianę handlową, wpłynęło na wzrost konkurencyjności oraz pomogło zwiększyć udział energii ze źródeł odnawialnych w całościowym zużyciu energii przez gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa w całej UE.

Powiązane strony

• 107 projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, którym przyznano środki finansowe z instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2014–2020, przedstawiono w broszurze wydanej niedawno przez Europejską Agencję Wykonawczą ds. Klimatu, Środowiska i Infrastruktury (CINEA).
• Przykłady ukończonych i realizowanych obecnie projektów w danym regionie można wyświetlić na interaktywnej mapie projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.
• Film na temat projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania 
• Infrastruktura energetyczna w UE