EU-maatregelen ter bescherming van de democratie

Europees schild voor de democratie

Het Europees schild voor de democratie is in november 2025 gepresenteerd en is de overkoepelende strategie van de Commissie om onze democratieën te beschermen en te versterken.

Het schild bevat nieuwe maatregelen op drie prioritaire gebieden

Meer over het Europees schild voor de democratie

Europees Centrum voor democratische veerkracht

Het Europees Centrum voor democratische veerkracht is een kernonderdeel van het Europees schild voor de democratie, en een nieuw knooppunt waardoor de EU bedreigingen voor onze democratieën beter kan opsporen en erop reageren.

Het centrum bundelt de deskundigheid en middelen van de deelnemende instellingen, lidstaten, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten van de EU, met aanvullende bijdragen van het maatschappelijk middenveld en de academische wereld.

Meer over het Europees Centrum voor democratische veerkracht

Een continue inspanning

Het Europees schild voor de democratie maakt deel uit van een bredere, evoluerende EU-aanpak van de bescherming van de democratie. Vroegere initiatieven hebben een belangrijke basis gelegd voor het huidige kader.  

Het Actieplan voor Europese democratie vormt een uitgebreid kader voor de bevordering van vrije en eerlijke verkiezingen, de versterking van de mediavrijheid, het tegengaan van desinformatie en het aanmoedigen van burgerparticipatie. Later werden nieuwe normen voor transparantie en verantwoordingsplicht voor lobbyactiviteiten van derde landen ingevoerd, naast aanbevelingen voor de weerbaarheid van verkiezingsprocessen en burgerparticipatie.

EU-acties per thema

Vrije en eerlijke verkiezingen beschermen

Vrije en eerlijke verkiezingen vormen de basis van democratisch bestuur. De EU heeft een aantal belangrijke maatregelen getroffen om de integriteit van verkiezingen te steunen:

• De verordening politieke reclame is sinds 10 oktober 2025 van toepassing en vereist volledige transparantie over wie gesponsorde politieke inhoud financiert, zodat burgers weten wanneer en waarom ze politieke boodschappen krijgen.
• Het Europees samenwerkingsnetwerk voor verkiezingen brengt de verkiezingsorganen van de lidstaten samen om expertise en best practices uit te wisselen over vrije, eerlijke en betrouwbare verkiezingen.
• Herziene regels voor de financiering van Europese politieke partijen versterken de transparantie en beperken de risico’s van buitenlandse inmenging.

Vrijheid en pluriformiteit van de media

Een vrij en pluralistisch medialandschap is essentieel voor een gezonde democratie. De EU heeft daartoe een reeks referentiemaatregelen getroffen:

• De Europese verordening mediavrijheid is sinds 8 augustus 2025 van toepassing en beschermt de redactionele onafhankelijkheid, verbiedt het gebruik van spyware tegen journalisten en waarborgt de transparantie van media-eigendom.
• De anti-SLAPP-richtlijn is sinds 7 mei 2026 van toepassing en beschermt journalisten, activisten en mensenrechtenverdedigers tegen onrechtmatige rechtszaken die bedoeld zijn om hen het zwijgen op te leggen, waardoor rechtbanken ongegronde zaken snel kunnen seponeren en slachtoffers schadeloos kunnen worden gesteld.

Tegengaan van desinformatie en buitenlandse inmenging

Desinformatie en buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging vormen een directe bedreiging voor het democratische debat en de integriteit van verkiezingen. De reactie van de EU bestaat uit:

• Het verantwoordelijk stellen van onlineplatforms — op grond van de digitaledienstenverordening moeten grote platforms het risico op desinformatie beoordelen en beperken. De praktijkcode betreffende desinformatie verplicht de ondertekenaars ertoe maatregelen in te voeren om de verspreiding van desinformatie op hun platforms te beperken. De AI-verordening biedt extra bescherming tegen door AI gegenereerde manipulatie.
• Het opsporen en aan het licht brengen van buitenlandse inmenging — het EUvsDisinfo-project en het systeem voor snelle waarschuwingen controleren en onthullen desinformatiecampagnes, met bijzondere aandacht voor buitenlandse overheidsactoren. De EU heeft ook sancties vastgesteld tegen mediakanalen van het Kremlin die Europese democratieën op de korrel nemen na de Russische aanvalsoorlog in Oekraïne.
• Het opbouwen van maatschappelijke veerkracht — de Commissie bevordert digitale geletterdheid en mediawijsheid met middelen voor leerkrachten en burgers van alle leeftijden, waaronder richtsnoeren voor leerkrachten en toolkits voor middelbare scholen.
• Het ondersteunen van feitenonderzoek — in het kader van het Europees schild voor de democratie zal een versterkt Europees netwerk van factcheckers onafhankelijk feitenonderzoek in alle EU-talen aanbieden. Het Europees Waarnemingscentrum voor digitale media brengt factcheckers, onderzoekers en deskundigen op het gebied van mediawijsheid uit de hele EU samen.

Meer over het tegengaan van informatiemanipulatie

Betrokkenheid en participatie van burgers

Zinvolle burgerparticipatie verrijkt het democratisch debat en versterkt de representatieve democratie. In de aanbeveling van de Commissie uit 2023 over de betrokkenheid van burgers werd de betrokkenheid van burgers en maatschappelijke organisaties bij de beleidsvorming op alle overheidsniveaus gestimuleerd.

De EU biedt burgers een reeks mogelijkheden om direct deel te nemen aan de beleidsvorming:

Financiering

De Commissie maakt met verschillende EU-programma’s geld los om haar werkzaamheden op het gebied van de bescherming van de democratie te steunen.

EU-programma’s helpen bij de financiering van maatregelen zoals 

• het bevorderen van de integriteit van verkiezingen en het stimuleren van burgerparticipatie en vertrouwen in de democratie
• het versterken van de financiering van nieuwsmediaorganisaties binnen en buiten de EU
• het bevorderen van mediawijsheid en het ondersteunen van burgers om desinformatie te herkennen

Belangrijke financieringsprogramma’s zijn onder meer